خبرگزاری علم و فناوری استان خوزستان گزارش می دهد

دریاچه مصنوعی القدره و بیابان زدایی

در فضای مجازی شاهد عکس دریاچه مصنوعی «القدره» در دبی شده ایم این دریاچه با وسعت بیش از ۱۰ هکتار تا ۶ سال پیش وجود نداشت. اما الآن زیستگاه تعداد زیادی از پرنده‌های مهاجر شده است در صورتی که در محوطه‌ای بیابانی از طریق انتقال آب خلیج‌فارس ایجادشده و مشابه آن در کشور امارات به‌وفور دیده می‌شود.

اخیرا در رسانه ها و فضای مجازی شاهد عکس دریاچه مصنوعی «القدره» در دبی شده ایم این دریاچه با وسعت بیش از 10 هکتار تا 6 سال پیش وجود نداشت. اما الآن زیستگاه تعداد زیادی از پرنده‌های مهاجر شده است.

چطور کشور امارات با آن اقلیم بیابانی چگونه توانسته چنین دریاچه‌ای ایجاد کند، اما در کشور ما ایجاد نشده است؟

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از استان خوزستان: حمیدسینی ساز کارشناس آب با بیان اینکه مشابه این دریاچه در کشور امارات به‌وفور دیده می‌شود گفت: این دریاچه، مجموعه‌ای از قطعات آبگیری شده کنار همدیگر است که در محوطه‌ای بیابانی از طریق انتقال آب خلیج‌فارس ایجادشده و مشابه آن در کشور امارات به‌وفور دیده می‌شود، شاید تفاوت اصلی تعدد این دریاچه‌ها در این کشور با ایران در نگاه اول، تفاوت در توپوگرافی زمین باشد، کشور امارات خصوصاً در نواحی غربی خود، عموماً صاف و دارای دشت کویری است که انتقال آب دریا به این مناطق آسان‌تر از زمانی است که ارتفاعات و کوه‌های بلندی در میانه راه وجود داشته باشد.

درادامه افزود: بعضاً از ساحل غربی این کشور نیز که فاصله بگیرید، بستر ماسه‌ای و روان کویر سرتاسر دشت را پوشانده است که ایجاد این دریاچه‌ها موجب جلوگیری از وقوع طوفان‌های شن به نواحی شرقی این کشور می‌شود، اما نواحی بیابانی ایران در فلات مرکزی، توسط رشته‌کوه‌های البرز، زاگرس و بینالود احاطه‌شده که موجب می‌شود انتقال آب دریا به این نواحی به‌سادگی امکان‌پذیر نباشد.

سینی ساز اظهارکرد: تفاوت دوم از تفاوت میان معیشت مردم، بافت خاک و سفره‌های آب زیرزمینی دو کشور نشئت می‌گیرد. همان‌گونه که عرض شد بیابان‌های کشور امارات رملی و ماسه‌ای است و به‌هیچ‌عنوان قابلیت کشت و زرع در آن وجود ندارد. ازهمین‌رو، انتقال آب‌شوردریا به این مناطق تأثیر بدی بر کیفیت خاک و منابع آب‌های زیرزمینی این مناطق نخواهد گذاشت

سینی ساز با اشاره به بیابان‌ها اراضی موات و رهاشده‌ گفت: اما در ایران، بیابان‌ها اراضی موات و رهاشده‌ای است که بافت آن در صورت برقراری اقلیم مرطوب و بارندگی کافی، مناسب کشاورزی خواهد بود و سفره‌های آب زیرزمینی آن به‌دلیل تغذیه شدن از بارندگی‌ها و سیلاب‌های فصلی و بُعد مسافت تا آب‌های آزاد، از کیفیت بهتری برخوردار است و لذا انتقال مستقیم آب‌شور دریا به بیابان‌های اطراف شهرها، موجب تخریب بافت خاک، شور شدن آبخوان‌ها و تأثیر سوء بر معیشت کشاورزان خواهد شد.

وی در ادامه افزود: شاید تنها مورد استثنا در این زمینه در کشورمان، دریاچه ارومیه است که شوری آب آن از دریاهای آزاد نیز بیشتر است، اما به‌دلیل کوهستانی و سنگی بودن بستر زمین و بارندگی مناسب و استفاده از منابع آب‌های سطحی، اراضی کشاورزی اطراف دریاچه تأثیر سوئی از شوری آب دریاچه نمی‌پذیرند.

کارشناس آب گفت: در کشور ما بحث انتقال آب دریای عمان به کویر لوت و دشت کویر مدتی است که مطرح‌شده اما فارغ از هزینه‌های بالا و مطالعات امکان‌سنجی باید به تأثیری که آب‌شور دریا بر کیفیت خاک و آب‌های زیرزمینی می‌گذارد نیز توجه نمود.

سینی ساز اشاره کرد: . برای بیابان‌زدایی در کشور ما شرایط اقلیمی، جغرافیایی و اجتماعی مخصوص این سرزمین بایستی لحاظ شود و نمی‌توان صرفاً اقدام به کپی‌برداری از اقدامات مشابه صورت گرفته در مناطق دیگر نمود.

به نظر شما چه اقداماتی برای بیابان‌زدایی در کشور می‌توان انجام داد؟

سینی ساز اظهار کرد: اغلب مناطق کشور ما در نیمی از سال دچار خشک‌سالی و در نیم دیگر، درگیر خسارات سیل و آب‌گرفتگی است. این نشان می‌دهد که با مدیریت صحیح می‌توان از حجم عظیم آب‌هایی که همه‌ساله در قالب سیلاب باعث خسارت می‌شود و درنهایت به هدر می‌رود، بهره‌گیری کرد. اما مسئولان کشور بیش از 4 دهه با نگاهی سازه‌ای برای مدیریت رواناب‌ها به سراغ پروژه‌های سدسازی و انتقال آب رفته‌اند که موجب نارضایتی‌های اجتماعی گسترده شده و بی‌آنکه بتواند تأثیری بر کاهش روند بیابان‌زایی برجا گذارد، حتی نتوانسته است آن‌چنان‌که باید جلوی خسارات و تلفات ناشی از حوادث سیل را بگیرد.

در ادامه افزود: برای بیابان‌زدایی به‌صورت اصولی و عملی، بایستی ابتدا کانون‌های سیلاب مشخص شوند. هرگونه اراضی شیب‌دار و فاقد پوشش گیاهی که بارندگی موسمی دارد می‌تواند کانون سیل باشد (مشابه کانون ریزگرد که اراضی دارای بافت خاک رسی، فاقد پوشش گیاهی و دارای وزش باد مداوم هستند). اگر از سه عامل یادشده، هرکدام را بتوان حذف کرد، سیل کنترل شده است.

کارشناس آب با اشاره به آبخیزداری و ایجاد پوشش گیاهی در مسیل‌های فصلی گفت: آبخیزداری و ایجاد پوشش گیاهی در مسیل‌های فصلی موجب بهره‌گیری هر چه بیشتر از نزولات جوی تا پیش از به حرکت درآمدن آب و یا تبخیر شدن توسط آفتاب و باعث جلوگیری فرسایش خاک و انباشت رسوبات می‌شود،به همین منظور لازم است تا مناطق مستعد آبخیزداری از اراضی ملی و منابع طبیعی شناسایی و در قالب قراردادهای اجاره و حق بهره‌برداری بلندمدت و تحت نظارت دولت به متقاضیان بخش خصوصی واگذار شود.

در ادامه گفت:اما ورود بخش خصوصی ازآن‌جهت ضروری است که توان مالی و اجرایی دولت برای اجرای طرح‌های آبخیزداری به وسعت تمام کشور کافی نیست و باید با اعمال سیاست‌های انگیزشی در قالب مشوق‌ها، بخش خصوصی را برای ورود به این عرصه‌ها ترغیب نمود.

سینی ساز در پایان بیان کرد: زیرساخت‌های قانونی دیگری در زمینه مدیریت آب در اراضی آبخیزداری شده باید وضع گردد تا اختیارات مربوط به آب در حیطه مسئولیت متولی آبخیزداری قرار داده شود تا بتواند از آب تولیدشده در راستای بیابان‌زدایی و احیای مراتع استفاده کند.

غلامرضا شریعتی استاندار خوزستان در رابطه با بیابان زدایی گفت: پروژه بیابان زدایی در دو بخش رها سازی آب و کاشت نهال و درختکاری به خوبی انجام شده که گزارش آخرین عملکرد منابع طبیعی و آبخیز داری حاکی از این موضوع است.طرح بیابان زدایی به طور جدی از سوی دولت در حال پیگیری است تا از ریزگردها و گسترش بیابان‌ها جلوگیری شود.

در ادامه افزود: 32.5 میلیون هکتار از کشور درگیر چالش بیابان‌زایی است.

شریعتی خاطرنشان کرد: راه نجات نسلهای آتی از بی آبی استفاده بهینه از منابع آبی است.مهمترین کار در این راستا استفاده از تکنولوژیهای نو وسیستمهای نوین آبیاری در جهت کاهش هیدرومدول آبیاری است.در اینصورت حجم بزرگی از منابع آبی آزاد شده وقابل استفاده برای سایر اراضی کشاورزی، صنعت ،شرب وسایر مصارف مانند بیابان زدایی درکشور خواهد شد.

وی افزود: در شمال شرق اهواز به منظور مقابله با ریزگردها در مساحت 350 هکتار  نهال کاری انجام شده است.

استاندار خوزستان گفت: پارسال منابع طبیعی خوزستان حدود هفت هزار هکتار کار بیولوژی انجام داد و در رابطه با ریزگردها و تثبیت شن های روان اقدامات خوبی حاصل شد.

شریعتی خاطرنشان کرد: در ایران بازای هر هکتار 25 تن فرسایش خاک داریم در 164 میلیون هکتار مساحت کشور سالانه 4میلیارد تن فرسایش خاک داریم وهزینه فرسایش خاک در ایران سالانه 14% تولید ناخالص داخلی است یعنی 60 میلیارد دلار مساحت جنگلهای ایران طی 5 دهه از 18.5 میلیون هکتار به 13.8 میلیون هکتار کاهش یافته و در 5 دهه گذشته 25% از جنگلهای ایران از بین رفته است، که الان در حال حاضر مساحت جنگلهای کشور 13.8 میلیون هکتار است که معادل 8.4% مساحت کل کشور است.

در پایان افزود: انشاالله امسال شاهد بارندگی های زیادی باشیم تا بتوانیم تمام اراضی کشاورزی استان را زیر کشت ببریم تا هم کشاورزان ما دچار مشکل نشوند و هم به تولید و اشتغال کشور کمک نمایند.

دکترمهدی قمشی مشاور امور آب و محیط زیست در خصوص مقابله با بیابان زدایی گفت: یکی از کانون های گرد و غبار، بیابان زایی است. برای مثال تالاب و باتلاق داشته ایم و پوشش گیاهی داشته است. آن منطقه بیابانی نبوده است ولی وقتی خشک شود، ماشین در آنجا رفت و آمد کند، بقایای پوشش گیاهی له و نرم شود و خاک آن نرم شود، ریزگرد راه می افتد.

درادامه افزود: وقتی هوا گرم شده و کره زمین گرم شده و بارندگی کم شده است دشت ها پوشش گیاهی خودشان را از دست می دهند. در نتیجه پوشش گیاهی دشت ها بر اثر گرما از بین می رود، در این مناطق هم ریزگرد بلند می شود.

دکتر قمشی اظهارکرد: از سال 1340 تا به حال بیابان زدایی انجام می دادیم. به اصطلاح مقابله با بیابان زایی انجام می شد. جنگل کاری می کردیم مثل جنگل های تاغ. هزاران هکتار گیاه جنگل کاشتیم. برای مثال از تهران تا مشهد. یعنی گرمسار و سمنان و دامغان و شاهرود. این جنگل ها، همه خشک شد. برای مقابله با بیابان زایی این جنگل ها را کاشتیم.

وی افزود: استهبان در دامنه جنوبی دریاچه بختگان، قرار دارد. در استهبان انجیر دیم می کاشتند. مهمترین آفت برای انجیر، ریزگرد است. اگر ریزگرد باشد درخت انجیر خشک می شود. پس دریاچه ها، خشک شدند و کامیون ها در آن رفت و آمد کردند.

در پایان ختطرنشان کرد: در جهرم یک زمانی چاه در عمق 35 متری به آب می رسید و الان در عمق 600 متری به آب می رسد. این نوع دشت ها پوشش گیاهی داشتند. گیاهان هم از آب زیرزمینی استفاده می کردند. وقتی چاه 100 متری یا 400 متری تاسیس می کنند ریشه گیاهان به آب نمی رسد و خشک می شوند، پس بیابان ایجاد می شود،در چنین مناطقی اگر ماسه وجود داشته باشد ماسه های روان راه می افتد و اگر نداشت ریزگرد راه می افتد.

انتهای پیام/طاهره راهنمااصفهانی

زمان انتشار: دوشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۶ - ۰۹:۱۳:۰۰

شناسه خبر: 41925

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب