اقدامی مغایر با سیاست های اقتصاد مقاومتی؛

تبدیل زراعت برنج به کشت فراسرزمینی تهدیدی بزرگ برای امنیت غذایی کشور است

برنج از محصولات کشاورزی راهبردی بوده که در صورت عدم مدیریت بهینه و برنامه ریزی آینده نگرانه برای افزایش کمی و کیفی تولید آن در داخل کشور، امنیت غذایی ایران اسلامی با تهدیداتی جدی مواجه خواهد شد.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از گیلان؛ حجت الاسلام و المسلمین حسن روحانی روز دوشنبه دهم دی ماه در نشست مشترک با وزیر و مدیران ارشد وزارت نیرو با اشاره به اینکه در سفر به تایلند، نخست‌ وزیر این کشور پیشنهاد کشت برنج توسط ایران در زمین ‌های کشاورزی این کشور را ارایه کرد، گفت: «در تایلند زمین ‌های کشت برنج سالانه 3 تا 4 نوبت کشت می ‌شود و باید محاسبه کنیم که آیا کشت برنج در داخل کشور به نفع ماست یا باید آن را به کشت فرا سرزمینی تبدیل کنیم

روحانی ادامه داد: «البته در دولت این تصمیم را اتخاذ کردیم که کشت برنج تنها مختص به شهرهای شمالی ایران باشد و در شهرها و استان‌ های دیگر سراغ کشت برنج و محصولاتی که نیاز به آب زیاد دارد، نروند.»، این گفته رئیس جمهور نگرانی های فراوانی را به ویژه در بین خانوارهای شالیکار کشورمان ایجاد کرد.

امکان تحقق خودکفایی کشور در حوزه تولید برنج

برنج غذاي اصلي نيمي از مردم كشورهاي در حال توسعه را تشكيل مي دهد به طوري كه تأمين كننده بيش از 80 درصد كالري و 75 درصد پروتئين مصرفي اين افراد است. برنج در بين سایر غلات تنها محصولي بوده كه منحصراً براي مصرف انسان كاشته شده و پس از گندم بيشترين سطح زيركشت را در جهان دارا است، به طوري كه در ايران سطح زيركشتي معادل 587 هزار هكتار به اين محصول اختصاص داده شده كه حدود 0.4 درصد از كل اراضي زير كشت برنج جهان را شامل می شود.

در ايران بيش از 75 درصد از اراضي زيركشت برنج (حدود ۴۸۰ هزار هکتار) در دو استان گيلان و مازندران قرار دارند و بيش از 80 درصد برنج كشور از اين اراضي به دست مي آيد. در اين ميان استان مازندران با 216 هزار و 652 هكتار سطح زير كشت، بيشترين سهم توليد و رتبه نخست را در بين سایر استان ها به دست آورده است.

محمود حجتی در برنامه گفتگوی ویژه خبری شبکه دو سیما (آذرماه سال 1396) میزان تولید داخلی برنج را حدود ۲.۲ میلیون تن در سال دانست و گفت: «نیاز کشور به واردات برنج سالانه ۸۰۰ تا یک میلیون تن است که در مجموع، مصرف برنج کشور به حدود ۳.۲ میلیون تن می رسد، البته بخشی از واردات برنج از طریق بازارچه های مرزی انجام می شود که معمولاً در محاسبات نمی آید.»

وزارت صنعت، معدن و تجارت میزان سرانه مصرف برنج برای هر ایرانی را بین ۴۰ تا ۴۲ کیلوگرم محاسبه می‌کند؛ در حالی که بر اساس برآورد جهاد کشاورزی، میانگین مصرف سرانه این محصول راهبردی تنها ۳۶ کیلوگرم است. بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، جمعیت کنونی کشور ۸۰ میلیون نفر است. مصرف برنج این تعداد جمعیت بر اساس سرانه ۴۲ کیلوگرم وزارت صنعت سالانه سه میلیون و ۳۶۰ هزار تن و با مقیاس وزارت جهاد کشاورزی ۲ میلیون و ۸۸۰ هزار تن محاسبه می‌ شود.

با توجه به تولید داخلی، در حالت اول نیاز به واردات ۱ میلیون و ۱۶۰ هزار تن و در حالت دوم کمتر از ۷۰۰ هزار تن برنج داریم. از آنجایی که تامین امنیت و ایمنی غذایی دو رسالت مهم وزارت جهاد کشاورزی به شمار می رود، آمار ارائه شده از سوی این نهاد می تواند به عنوان مبنای اصلی تصمیم گیری در این حوزه مطرح شود.

با توجه به گفته وزیر جهاد کشاورزی و آمار ارائه شده از سوی این وزارتخانه در ارتباط با سرانه مصرف برنج، بیش از دوسوم نیاز کشور به برنج توسط کشاورزان داخلی تأمین می شود که نشان از امکان تحقق خودکفایی ایران اسلامی در حوزه تولید این محصول کشاورزی راهبردی دارد. از طرفی بیش از ۴۲۰ هزار کشاورز برنجکار از اراضی شالیکاری خود امرار معاش کرده که نشان از سهم قابل توجه اشتغال زایی برنج در کشورمان دارد.

 

ایجاد زیرساخت های توسعه پایدار زراعت برنج در کشور

با توجه به اینکه برنج در طول تاریخ همواره یکی از محصولات اصلی بخش کشاورزی ایران را به خود اختصاص داده است، لذا سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های کلانی از جمله توسعه شرکت های خدماتی و ترویجی در زمینه شالیکاری از قبیل بانک های نشاء، واردات و تولید ماشین آلات مختص زراعت برنج، تربیت و به کارگیری جمع کثیری از ناظرین و کارشناسان جهاد کشاورزی در این حوزه، تسطیح و یکپارچه سازی اراضی کشاورزان و ... را به خود اختصاص داده و منجر به سرمایه گذاری و نیز هزینه های بالا در این بخش جهت مهیاسازی زیرساخت های توسعه پایدار شده است.

از سوی دیگر، فعالیت های ترویجی و پژوهشی موسسه تحقیقات برنج کشور از سال ۱۳۳۹ در گیلان و ۱۳۴۲ در مازندران و نیز تأسیس رسمی آن در سال ۱۳۷۲ به مرکزیت گیلان و توسعه همکاری های بین المللی از طریق عقد قرارداد مشترک بین این نهاد مطالعاتی با موسسه بین المللی تحقیقات برنج واقع در فیلیپین و نیز ایجاد مرکز بین المللی برنج آسیای مرکزی و غربی در رشت از دستاوردهای چشمگیر توسعه تحقیقات کشاورزی کشورمان در حوزه برنج است، که ایران را به یکی از قطب های علمی و تحقیقاتی جهان در این زمینه تبدیل کرده است. توانمندی های ایران در زمینه تحقیقات تولید برنج به گونه ای بوده که موجب اجرای برنامه ‌های بین ‌المللی برنج به نیابت از موسسه بین ‌المللی تحقیقات برنج در سطح منطقه شده است.

سهم بسیار بالای موضوعات مرتبط با کاشت، داشت و برداشت برنج در اجرای پایان نامه های مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته های مختلف کشاورزی، نشان از اهمیت قابل توجه و جایگاه برتر این گیاه به عنوان یک اولویت تحقیقاتی در کشورمان دارد.

 

مزایا و معایب کشت فراسرزمینی

کشت فراسرزمینی در کنار مزایای متعددی از قبیل مدیریت بحران آب، صرفه جویی در مصرف منابع آبی و تخصیص بهینه آن به مزارع و باغات، گسترش سطح زیر کشت و افزایش تولید، ورود آسان تر به بازارهای بین المللی، افزایش صادرات غیرنفتی، تأمین امنیت غذایی و فرآهم شدن بسترهای کارآفرینی و اشتغال زایی فارغ التحصیلان رشته های مختلف کشاورزی معایبی نیز دارد که گاهی مانع از اقدام شتاب زده در خصوص اتخاذ آن می شود.

از مهمترین معایب طرح کشت فراسرزمینی احتمال دولتی شدن و اداره آن توسط شرکت های وابسته به دولت است. از طرفی عدم ثبات روابط سیاسی بین کشورها و نیز تغییر شرایط اقتصادی و اجتماعی درون و بین آنها می تواند منجر به اجرای موقت طرح و شکست آن شود. احتمال جذب نیروهای کار ارزان قیمت خارجی توسط کارفرمایان و ترجیح استفاده از آنها به جای نیروهای داخلی از دیگر چالش های پیش روی کشت فراسرزمینی است.

خروج حجم بالایی از سرمایه های کارآفرینان بخش کشاورزی از کشور به مناطق هدف، به معنی کاهش سرمایه ‌گذاری در داخل و در نتیجه آن افت تولید داخلی و کاهش اشتغال در بخش کشاورزی خواهد بود. این موضوع در مورد محصولات راهبردی نظیر گندم و برنج که در صورت عدم تامین نیاز سالانه کشور از اراضی زراعی داخلی و وابسته بودن به واردات از سایر کشورها، منجر به خسارات جبران ناپذیری به استقلال، خودکفایی و امنیت غذایی می شود، بسیار پیچیده تر و حساس تر است.

در راستای تحقق شعار اقتصاد مقاومتی باید از اراضی بایر برای افزایش تولیدات کشاورزی استفاده بهینه کرد لذا لازم است تولید داخلی ارجح به کشت فراسرزمینی باشد. حامد قادرزاده عضو هیأت علمی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه کردستان در گفت و گو با ایسنا ضمن اشاره به عدم بهره برداری از مزیت ‌های نسبی استان‌ های مرزی کشور در زمینه کشاورزی به ‌علت سیاست ‌گذاری ‌های نامناسب، کشت فراسرزمینی را مغایر با سیاست اقتصاد مقاومتی دانست.

غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی عضو کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس درباره کشت فراسرزمینی در صنعت کشاورزی به خانه ملت گفت: باید در حوزه اقتصاد مقاومتی درون زا عمل کنیم، بدین معنا که محصولات کشاورزی را به سمت صادرات برون گرا حرکت دهیم.

 

ضرورت عدم جایگزینی کشت فراسرزمینی با تولید داخلی برنج

لذا در ارتباط با گفته رئیس جمهور در خصوص اینکه «باید محاسبه کنیم که آیا کشت برنج در داخل کشور به نفع ماست یا باید آن را به کشت فرا سرزمینی تبدیل کنیم.» باید گفت که ادامه زراعت برنج در ایران از لحاظ حفظ امنیت غذایی پایدار و خودکفایی به نفع کشور بوده و هیچگاه نباید مسیر تامین آن به کشت فراسرزمینی مبدل شود. حتی می توان با وجود کمبود آب و با اعمال شیوه های درست مدیریت بهزراعی و بهنژادی کشت آن را به سایر استان های مستعد گسترش داده و مانع از توسعه آن در کشور نشد. همچنین لازم است کشت فراسرزمینی جایگزین تولید داخلی نشده بلکه مضاف بر آن تولید شده و سهم بالایی از محصول برای اهداف صادراتی و افزایش سهم صادرات غیر نفتی در نظر گرفته شود.

در انتها باید گفت، توسعه و شکوفایی کشاورزی در داخل کشور باید در اولویت سیاست های اتخاذی دولت قرار گیرد، و لازم است پیش از اجرای هر اقدامی مزایا و معایب کشت های فراسرزمینی در قالب کارگروه هایی تخصصی مورد بررسی قرار گرفته تا این راهکار در ظاهر عملی و موثر، خود به چالشی جبران ناپذیر تبدیل نشده و امنیت غذایی کشور را دچار مخاطره نکند.

تصمیم گیری در مورد حذف یکی از محصولات راهبردی کشاورزی از الگوی زراعی کشور و افزایش وابستگی در زمینه آن به کشورهای بیگانه، از بنیان کاری اشتباه بوده و لازم است با افزایش تولید برنج در داخل از طریق اصلاح نژادی و کاربرد ارقام پرمحصول، ترویج تولید راتون، استفاده از شیوه ها و تجهیزات مدرن آبیاری از قبیل آبیاری تناوبی و قطره ای و ... در اندیشه افزایش عملکرد کمی و کیفی تولید ملی باشیم.

انتهای پیام/

 

 

زمان انتشار: شنبه ۱۵ دی ۱۳۹۷ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 75006

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب