عضو انجمن مفاخر معماري ايران:

هنرمعماری ایران، باید الگو و الهام بخش سایر كشور ها قرار گیرد/ از معماری غرب کپی برداری نکنید

یکی از مسائلی که در کشور ما در حال گسترش است، مسئله تاثیر غرب بر معماری معاصر ایران است، باید بررسی شود که عامل عقب افتادگی ما در این زمینه چیست و چه عواملی باعث اعتلای معماری غرب شده است که ما مجبور به کپی نمودن معماری آنها شده‌ایم.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری استان بوشهر، رهبر معظم انقلاب اسلامی در آستانه آغاز پنجمین دهه پیروزی انقلاب اسلامی ضمن اشاره به الزمات ملی «گام دوم انقلاب»، بر شاخص‌های فراوانی برای موفقیت در سال‌های آینده تاکید کردند که یکی از آنها، درباره تلاش غرب در ترویج سبک زندگی غربی در ایران، است که زیان‌های بی‌جبران اخلاقی و اقتصادی و دینی و سیاسی به کشور و ملّت ما زده است؛ و برای مقابله با آن باید جوانان به صورت جهادی وارد عمل شوند.

یکی از مسائلی که در کشور ما در حال گسترش است، مسئله تاثیر غرب بر معماری معاصر ایران است، باید بررسی شود که عامل عقب افتادگی ما در این زمینه چیست و چه عواملی باعث اعتلای معماری غرب شده است که ما مجبور به کپی نمودن معماری آنها شده‌ایم.

در این گزارش  بیژن علی آبادی، عضو انجمن مفاخر معماري ايران که طراح ساختمان‌های مسکونی واداری و تجاری وفرهنگی تهران وسمنان و سنندج و بهشهر و اسلامشهر وبوشهر ودامغان وشاهرود وسقز ....را برعهده داشتند به تحلیل و بررسی این موضوع می‌پردازد.

نگاهی به جهش معماری در غرب  ( از معماری تا مهندسی معماری )

سبك‌های مهم معماری غرب، یکی مربوط به قبل ازانقلاب صنعتی و دیگری به بعد از آن مربوط می‌شود؛ یعنی  هنرمعماری قبل از قرن 18 و دیگری بعد از قرن 18 ( انقلاب صنعتی) كه موجب تحول بسیار درمعماری دنیا مخصوصا"معماری غرب گردید معماری به مهندسی معماری تبدیل شد .

تیرآهن و سایر فراورده‌های آهنی كاربرد در تیروستون و سایرمكان‌های لازم بكارگرفته شدند. كاربرد آهن در اسكلت ساختمان به معماران اجازه داد تا  پنجره‌های وسیع از ستون به ستون در نظر بگیرند .

 كاربرد آهن در ساختمان‌ها و ابنیه شهری باعث شد كه پوشش سقف‌ها از تیر چوبی و یا سقف‌های گنبدی آجری و سایر مصالح به سقف‌های پوشش با تیرآهن و سایرتیرهای فلزی به اجرا درآمد و ساخت ساختمان‌های رفیع(برجها به سبك شیكاگو )درامریكا در قالب معماری مدرن اولیه بسرعت انجام شد. این اعتلای معماری موجب جهش درساخت وساز گردید.

 پل‌های فلزی و یا سقف های ایستگاه های راه آهن و سایر سالن‌ها با اسكلت آهنی احداث شدند و این روند در ساختمانهای مسكونی به شدت رواج پیدا كرد و درنوشته‌ها آمده است كه مسئله ساخت وساز توسط سرمایه گزاران  باشتاب جهت كسب سود بیشتر  رشد نمود و حرفه بسازو بفروش از نتایج آن می‌باشد.

آسمان خراشها ساخته شدند و معماری مدرن و پست مدرن و ارگانیك و نئو مدرن و معماری تك و معماری اكوتك و فولدینگ و..... سایر شیوه‌های معماری كه از انقلاب صنعتی به بعد پا به عرصه معماری نهادند دنیا گیر شدند.

اروپا و امریكا سردمدار این نهضت بوده و اكنون خود را در جایگاه رفیع هنر معماری می‌دانند. كاخ‌ها و فروشگاه‌ها و ساختمان‌های مهم شهری نیز از  این ره آورد  بی‌بهره نماندند. و این چنین معماری معاصر غرب از مدرن اولیه به معماری پست مدرن و معماری نئومدرن و معماری های تك- تك و معماری اكو - تك و معماری ارگانیك و نئوكلاسیك  و قولدینگ و سایر شیوه ها ارتقاء پیداكردكه در حال حاضر غرب پرچمدار این هنر  می‌باشد .

سیر هنر معماری از زمان قاجاریه تاكنون در ایران

چرا معماری ایران پست رفت داشته و چرا تحولی  اساسی در معماری ایران به خصوص از زمان سلسله قاجاریه به بعد  انجام نشده و در چند سال اخیر تحولی اندك مشاهده می‌شود.

 پاسخ به این سئوال كمی منفعلانه خواهد بود؛ زیرا در زمانی‌كه انقلاب صنعتی، دنیا را درنوردید و زمانی كه ماشین توسط مخترعین ساخته شد، كشور ایران فقط درحال استفاده از منابع ملی و یا جنگ‌های داخلی بود كه اگر مستشاران خارجی به ایران نمی‌آمدند و اگر پادشاهان قاجار به اروپا سفر نمی‌كردند ما در دنیای بسته  و بسیار سنتی خود باقی مانده بودیم.

جا دارد واقعه‌ای تاریخی در این مورد( دور بودن از صنعت وتكنولو‍ژی ) ذكر شود در جنگ بین ایران و عثمانی  لشکریان ایران با نیزه و شمشیر می‌جنگیدند و ترك‌ها با توپ و تفنگ كه ایران درآن جنگ با وجود رشادت‌های بسیار لشکریان شكست خورد، علت اصلی شكست، عقب ماندگی صنعتی و علم جدید بوده است . به عبارت دیگر سنت‌گرایان آن زمان فقط امید به آن داشتند كه خدایان با زوربازو كمك‌شان می‌كند در صورتی‌كه این جنین نشد.

با ورود مسیونرهای خارجی و مسافرت ایرانیان به كشورهای دیگر، شناخت تحول اجتماعی و فرهنگی و صنعتی و سایرزمینه‌های زندگی كشور دچار تحول سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و.. گردید كه تحول اساسی توسط شاهان  هرچند شاهان به قول تاریخ همه ستمگر بودند به تدریج  با كندی وبا توجه به نیات و خواسته‌های شاه و درباریان انجام شد ولیكن از زمان سلطنت پهلوی اول، با توجه به  اعزام گروهی از ایرانیان جهت تحصیل به خارج كشوربه خصوص کشور فرانسه و برگشت دانش آموختگان ایرانی از فرنگ رفورم و تحول جدیدی در فرهنگ و زندگی اجتماعی ایرانیان در همه سطوح  پیش آمد.

بهداشت و درمان با طب جدید پذیرفته شد و حكیم باشی‌ها از گردونه حذف شدند. مقاطع تحصیلی به صورت مدرن ومنظم با توجه به نظم و ترتیب همانند اروپا در ایران پیاده شد. سقف ساختمان‌ها، با ورود ورق آهن سفید به صورت شیروانی درآمد، تیرآهن و میلگرد و سایر فراورده‌های آهنی كم كم به ایران وارد شد ند، راه آهن ساخته شد و از جنوب كشور به شمال كشور این ارتباط برقرار شد، ایستگاه راه آهن تهران  و سایر ایستگاه‌ها طبق ضوابط لازمه ساخته شد.

نكته : قطار بین شهری تهران وشهر ری به نام ماشین دودی به دستور شاهان قاجار ساخته شد ولی نتوانست به جایگاه لازمه خود برسد و برچیده شد و آثار آن در تهران به صورت موزه قابل دیدن است.

با برنامه‌های تدوین شده، جهت ارتقاء یك كشور بسیار سنتی و عقب مانده  نیاز بنیادین به تغییرات اساسی الزامی گردید كه در این راستا اقدامات اساسی درزمان سلطنت پهلوی اول انجام شد. احداث  بناهای ارزشمند الهام گرفته از معماری غربی و از معماری ایران باستان توسط معماران فرانسوی و آلمانی و روس در بناها وپارك‌ها و میادین بوده است. اگر به نمای ورودی بانك ملی و یا موزه ایران باستان نگاهی کنید، تلفیق معماری اروپائی با معماری كهن ایران به چشم می‌خورد.

ساختمان دادگستری و بانك بازرگانی سابق در میدان توپخانه و ساختمان‌های بسیار ارزشمند دیگركه هنوز پابرجاهستند ساخته شدند. دانشگاه تهران توسط معماران خارجی طراحی وساخته شد كه مهد تربیت دانش و علم جدید بوده و می‌باشد. میادین تهران وسایر شهرستان‌ها نیز از این مورد بی‌بهره نبودند.

تحول معماری و تاثیر معماری غربی در ایران

الف - شمال ایران سواحل دریای كاسپین(بحرخزر ) از معماری روسیه الگوبرداری شده كه با طبیعت منطقه سازگار است.

ب- جنوب كشور سواحل خلیج فارس به دلیل فقر معماری در آن سوی خلیج فارس معماری بومی وسنتی (معماری سنتی و سینه به سینه ) به اجرا درامدند كه اكنون معماری محلی و سازگار با محیط در معرض نابودی است.

ج- در سمت شرق نیز تاثیر معماری هندی و در غرب تاثیر معماری تركیه را اندكی می‌توان یافت .

د- در قسمت میانی كشور ایران(فلات مركزی) معماری اقلیمی بسیار رواج داشت هرچند تحول اساسی در معماری ایران پدید آمد ولی بدلیل مشكلات آب و هوائی و عدم دسترسی به مراكز اقلیمی پر جمعیت فقط معماری كویری و استفاده از منابع محلی مورد توجه بود كه متاسفانه معماری كویری ایران درحال نابودی است.

نكته : حمل مصالح و مواد ساختمانی‌ مخصوصا حمل سنگ وآجر (مصالح مادر )  بسیار مشكل و دربعضی موارد غیرممكن بود. وسیله نقلیه موتوری حتی  برای سفر بسیار كم بود واز طرفی دیگر وسیله مكانیكی همچون كامیون به ندرت یافت می‌شد كشوردارای جاده‌های ارتباطی لازم ( شوسه ویا آسفالت) نبود.

باتوجه به مطالب فوق نمی‌توان انتظارداشت كه انقلاب صنعتی كه در اروپا و دنیا رخ داد كشور ایران دارای تحول نگردد بلكه در همه زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و صنعتی و .. ازجمله هنر و مخصوصا" هنر معماری دچار تحول گردید.

نقاشان ایرانی با سفربه اروپا با هنر مدون نقاشی آشنا شدند. حجم را شناختند و ترسیم آن را فرا گرفتند. هنر معماری در زمان پهلوی اول ودوم توسط وارطان آوانسیان ( معمار ارمنی تبار  ایرانی ) با  طراحی ساختمان‌ها  درسبك هنر نو به اجراء درآمد و این روند در زمان‌های بعد باعث شد كه معماران دانش آموخته داخلی و خارجی معماری وشهرسازی ایران را دچار تحول كنند بطوریكه هرچند ایران فاقد سبك و شیوه معماری نوین نمی‌باشد ولی معماران ایرانی توانسته‌اند دردنیا دارای جایگاه هرچند نه چندان رفیع گردند.

ازدهه 1370 به بعد ارتقاء هنرمعماری با توجه به امنیت كشور شدت بیشتری گرفت ودركوتاه مدت یك معماری بدون هویت برای بناها طراحی گردید ولی این روند پایدار نماند و از سال 1390 تغییرات چشم‌گیری در اعتلاء هنر معماری در ایران بوجود آمده است.

معماران بزرگ معاصر با آموزش به معماران جوان توانسته‌اند معماری ایران را كمی به پیش ببرند ولی ارتقاء سطح معماری جاری كشور نیاز به كمك و همراهی وزارت راه و شهرسازی و سایرمتولیان شهری دارد. باید فرهنگ تغییر كاربری بعد از برنامه‌ریزی شهری و فروش تراكم خارج از ضوابط طرح‌های جامع از بین برود. باید سعی شود نظم حجمی شهری و توزیع جمعیت و مراكز در چهارجوب طرح‌های جامع انجام گیرد و اگراین چنین شود معماری ایران دارای سبك و معماری متعالی خواهد رسید .

معماری اقلیمی كه غربیان آن را در سبك معماری ارگانیك و سایر سبك‌های خود گنجانده‌اند درمعماری اقلیمی ایران دارای جایگاه بوده است. معماری كویری دارای خصوصیات آب و هوائی خود می‌باشد ودر هرمنطقه رعایت شرایط اقلیمی باید سرلوحه طراحی بناها توسط معماران باشد.

در یزد  اجازه احداث ساختمان با سقف شیب دار را ندهیم. در منطقه جنوب ( سواحل خلیج فارس )  معماری سازگار با محیط را طراحی نمائیم و از تهویه وزش باد و نسیم و نورگیری‌های غیر مستقیم استفاده نماییم نه آنكه همان طرحی را برای آن مناطق طراحی نماییم كه مثلا در شهر قزوین طراحی می‌گردد. منطقه گیلان و مازندران دارای روحیات وطبیعت خاص خود می‌باشد كه باز در این مورد توصیه به،  بكارگیری شرائط اقلیمی با توجه به شرائط و وضعیت زمین است.

 نكته بسیار مهم  :

در ابتدا دانشكده معماری بنام  مدرسه صنایع مستنطرفه كه بانی آن كمال الملك نقاش نامی ایران تاسیس شد و پس از آن درسال 1318 هنركده به دانشكده هنرهای زیبا تغییر نام داد ودر سال 1384 به پردیس هنرهای زیبا تبدیل شد.

دانشكده هنرهای زیبا ازسال 1318 تاسال 1350دانش آموختگانی به جامعه ایران تحویل داد كه اكثر آنان سرآمد و استادان معماری هستند.

سبك تدریس در دانشكده هنرهای زیبا براساس برنامه درسی دانشكده معماری فرانسه بود و محور اصلی درس پرورش تفكرات والهامات  وتخیل و  تقویت حافظه و خلاقیت‌های هنری با طراحی با دست ( اسكیس وطرحهای ضربتی )  بوده است و اصل براین بود كه معماران ضمن آشنائی با فرهنگ و هنر دنیا  قوه تفكر و خلاقیت‌های هنری خود را در قالب كروكی و اسكیس‌های ترسیم با دست ارائه كنند. ترسیم پروژه ها برروی كاغذ ضخیم (كانسون) بود واگر اشتباهی رخ می‌داد دانشجو می‌بایست دوباره آن طرح را ترسیم نماید.

کلام آخر

درهر  دوره‌ای از تاریخ، پادشاهان و فرماندهان و امیران اقداماتی انجام داده كه برخی خوب و برخی به نظر بد می‌اید ، چه خوب است هردو را ببینیم و بد را از خوب تشخیص دهیم و در فكر حذف بدان در تاریخ  نباشیم زیرا گل سرخ با خاردر كنارش زیباست. سنت گرایان بی منطق دارای عقده خود بینی هستند واگر این همه جنگ و خون ریزی وكشتار می‌شود فقط به دلیل دور بودن از منطق و حكمت الهی است. اگر سلامت جسم و فكر را می‌خواهیم، اگر علم و حكمت را می‌خواهیم، اگر علم ودانش را میخواهیم، و اگر صنعت و تكنولوژی وسایر موارد مفید در زندگی را می‌خواهیم باید دریچه فكری خود را باز ترنموده و با كسب علوم و هنرها و فنون بتوانیم یك جامعه سالم وعاری از نادانی بوجود آوریم.

در جهان امروز با توجه به دانش روز، مرزی وجود ندارد و همه كشورها در یك دنیا هستند و صنعت و تكنولوژی و هنرها متعلق به همگان است. جادارد این شعار را سرلوحه خود قراردهیم كه هنر- صنعت - تكنولوژی جنبه جهانی دارد  و نباید آن را حبس نمود و باید به شیوه ای آنها را متعالی نمود. به امید روزی كه هنر ایرانی، صنعت ایرانی، تكنولوژی ایرانی و تمدن ایرانی الگو و الهام بخش برای سایر كشور ها گردد.                                                                                                              

 

انتهای پیام/حسینی مفرد

زمان انتشار: سه شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۷ - ۱۰:۵۳:۲۳

شناسه خبر: 76274

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب