بررسی عملکرد پارک های علم و فناوری در سال ۹۷؛

۲۶۱ ميليون دلار خروجی محصولات پارک های فناوری در سال ۹۷+جدول

حذف رویکر آموزش‌محوری دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی در کشور می‌تواند نقش پارک‌های علم و فناوری در امر تسهیل توسعه و پیشرفت فناوری را پررنگ کند.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ تعمیق ارتباط میان دانشگاه و مراکز آموزشی و علمی با واحدهای صنعتی و کشاورزی و سازمان‌های تحقیقاتی و تولیدی از جمله دغدغه جوامع از دیرباز بوده است. این مسئله بیشتر در جهت استفاده از دستاوردهای مخترعین و مبتکرین یک کشور در زمینه‌های مختلف بوده تا با تجارت و نوآوری در حوزه فناوری و صنعت، سرعت رشد و توسعه ارتقا بخشیده شود؛ زیرا عدم تعامل میان این نهادها و سازمان‌ها با مراکز آموزشی و پژوهشی ازجمله موانع توسعه و ارتقای دانش و علمی یک کشور محسوب می‌شود.

پارک‌های علم و فناوری علاوه بر رفع شکاف‌های بین دانشگاه و بخش‌های ذکر شده، سرعت و روند انتقال فناوری و دانش را تسهیل می‌کند و با ایجاد انگیزش و مدیریت، جریان دانش و فناوری در میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهش و توسعه، شرکت‌های خصوصی و بازار، ایجاد و رشد شرکت‌های متکی بر نوآوری را از طریق مراکز رشد و فرایندهای زایشی تسهیل می‌نماید. همچنین این مراکز با بهبود وضعیت بنگاه‌های فعال در یک کشور و به واسطه جایگاهی که برای توسعه نوآوری‌های دانش‌محور از طریق مساعدت در تشكیل و تقویت بنگاه‌های اقتصادی كوچك و متوسط دارند، می‌تواند تلاشی در جهت کاهش نرخ بیکاری در جوانان باشد.

طبق استناد به پژوهش علی نصر و حجت‌الله حاجی حسینی که در سال 1396 انجام شد، می‌توان گفت ماموریت نهایی پارک‌های فناوری این است که بتوانند نتایج بدست‌آمده از پژوهش‌های دانشگاهی را با نیاز صنعت هماهنگ کرده و از این راه، خلاء رابطه صنعت و دانشگاه را پر کنند و این امر در نهایت به تجاری‌سازی دانش منجر خواهد شد.

پارک علم و فناوری، از ضروریات پیشرفت و توسعه

پارک‌های علم و فناوری به عنوان نهادی اجتماعی و محیطی جذاب شناخته می‌شود که با تشویق و ترغیب افراد به فرهنگ نوآورانه باعث رشد و توسعه جامعه می‌شود. همچنین این مراکز توسط متخصصان حرفه‌ای مدیریت می‌شود که با هدف افزایش ثروت در جامعه، جریان دانش و فناوری و نوآوری را میان مراکز آموزشی، تولیدی، شرکت‌های خصوصی و سازمان‌های پژوهشی و نوآوری به حرکت می‌اندازد.

اصطلاح پارک علم و فناوری در کشورهای مختلف با عناوین مختلف همچون مرکز کارآفرینی، پارک فناوری، پارک علمی، پارک تحقیقاتی شناخته می‌شود، اما هدف اصلی و اولیه از تشکیل یک پارک فناوری در تمامی کشورها افزایش تعداد شرکت‌های کوچک و متوسط دانش‌محور به عنوان پشتوانه بخش خصوصی برای کمک به تنوع اقتصادی است تا در یک محیط اقتصادی به فعالیت بپردازند.

همچنین هدف‌های ثانویه و دیگر تاسیس این مراکز، افزایش نوآوری تکنولوژیک، توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی متخصصان است که به عنوان راهبردی اندیشمند در جهت توسعه ملی و منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای شناخته می‌شود.

فراوانی بیشتر و قدمت طولانی‌تر پارک‌های علم و فناوری در کشورهای توسعه‌یافته به منظور گسترش رقابت در سطح بین‏‌المللی  نسبت به کشورهای درحال‌توسعه یا توسعه‌نیافته حاکی از شکاف فناوری کشورهای پیشرفته در مقایسه با کشورهای درحال‌توسعه است.

در این کشورها اگرچه صنایع بزرگ از امکانات مالی مناسبی برخوردار بوده و امکان انجام تحقیقات پایه‌‏ای و کاربردی را دارند، ولی محدودیت منابع مالی در صنایع کوچک و متوسط امکان استفاده از فناوری‏‌های نوین را محدود کرده و این فرایند رقابت بنگاه‌‏های کشور موردنظر را در سطح بین‏‌المللی کاهش می‏‌دهد.

به همین منظور ایجاد و گسترش پارک‌های علم و فناوری در جهت ارتقای سطح بهره‌وری و بهبود کیفیت واحدهای کوچک و متوسط و استفاده از فناوری‏‌های مدرن و گسترش ابداعات و نوآوری جدید در دستور کار برنامه‌های کشورهای توسعه‌یافته قرار گرفت.

از اواخر دهه 1950 و اوایل دهه 1960 جرقه تاسیس پارک‌های علم و فناوری در آمریکا و سپس در کشورهای دیگر زده شد تا این مسئله حل شود. دره سیلیکون(ایالات متحده آمریکا) را می‌توان نخستین پارک علمی دنیا دانست که منشأ آن به پارک علم دانشگاه استنفورد در اوایل دهه 1950 برمی‌گردد.

بر اساس تقسیم‌بندی انجمن بین‌المللی پارک‌های علم و مناطق نوآوری، شش عنصر اصلی در پارک‌های علم و فناوری و مناطق نوآوری موجود در جهان مشاهده می‌شود: مراکز رشد، مراکز تحقیقاتی، مراکز دانشگاهی، تسهیلات مسکونی، فعالیت‌های مربوط به اوقات فراغت و خدمات اجتماعی. مراکز رشد تجاری در ۹۳.۲ درصد از پارک‌های علم و فناوری و مناطق نوآوری مشاهده می‌شود.

همچنین، در ۸۳.۵ درصد از پارک‏های علم و فناوری و مناطق نوآوری جهان، مراکز تحقیقاتی وجود دارد. بنابراین، مراکز رشد و مراکز تحقیقاتی دو جزء اصلی و رایج پارک‌های علم و فناوری و مناطق نوآوری در جهان هستند.

از جمله فعالیت‌هایی که در این مراکز انجام می‌شود، می‌توان به تحقیق و توسعه، آموزش و مهارت‌آموزی، خدمات مهندسی یا فنی، خدمات ارزش افزوده(حقوق، حسابداری، مشاوره، واسطه‌گری)، تولید محصول، مرکز اداره شرکت، و تجارت/ فروش/ بازاریابی اشاره کرد. البته قابل ذکر است این فعالیت‌ها بسته به محیط جغرافیایی و امکانات متفاوت بوده اما با توجه به آماری که IASP در سال‌های اخیر گزارش داده است، می‌توان گفت عمده‌ترین فعالیت این مراکز مربوط به فعالیت در زمینه تحقیق و توسعه می‌باشد.

چرایی و چگونگی پارک‌های علم و فناوری در ایران

تاريخچه ايجاد اولين شهرك علمي و تحقيقاتي در ايران مربوط به سال 1371 است كه پيشنهاد تهيه گزارش بررسي مقدماتي آن توسط شركت سهامي ذوب‌آهن مطرح شد و پيگيري كليت كار به معاونت پژوهشي دانشگاه صنعتي اصفهان واگذار شد و در همين سال موضوع در شوراي پژوهش‌هاي علمي كشور تصويب گرديد. در سال 1372 با تشكيل هيئت امنا عمليات اجرايي شهرك شروع شده و در سال 1375 اساسنامه آن در شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب گرديد. در سال 1378 عمليات اجرايي ساخت مركز رشد انجام و در سال 1379 مركز رشد غدير با استقرار 17 واحد فناوري و تحقيقاتي راه‌اندازي شد.

وارد کردن آموخته‌های علمی دانش‌آموزان و دانشجویان در عرصه بازار و صنعت و به عبارتی دیگر ایجاد کسب و کارهای مبتنی بر علم و دانش به دست این دانش‌آموختگان، از جمله هدف ایجاد پارک‌های علم و فناوری در کشور ما بوده است، زیرا خطر ایجاد کسب و کار و قوانین خاص بازار هیچ تضمینی جهت ورود دانش‌آموختگان به عرصه صنعت و بازار و بهره‌برداری از آموخته‌های آنان در عرصه اقتصاد و نوآوری فراهم نمی‌کند.

پس در نتیجه در کشور ما با ایجاد پارک‌های علم و فناوری سعی شده بستری مناسب جهت توسعه و گسترش شرکت‌ها و واحدهای تولیدی کوچک یا متوسط فراهم شود.

ایران در سال ۱۳۸۰ تنها یک پارک علم و فناوری داشت که به فاصله یک سال بعد ۸ پارک علم و فناوری در سراسر کشور راه‌اندازی شد. و امروزه این آمار به بیش از 40 پارک علم و فناوری رسیده است که در استان‌های مختلف کشور گسترده شده‌اند. بطوریکه پارک‌های علم و فناوری استان‌های آذربایجان شرقی، سمنان، خراسان، فارس، گیلان، مرکزی و یزد نیز در سال 1381 با انحلال سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی استان‌ها و تبدیل آن به پارک ایجاد شدند. همچنین به نقل از خبرگزاری ایسنا منصور غلامی، وزیر علوم، فناوری و تحقیقات در سال جاری از وجود 5 هزار شرکت دانش‌بنیان در این پارک‌ها خبر داد.

جوزف پیکه، رییس انجمن جهانی پارک‌های علمی در حاشیه برگزاری سی و پنجمین کنفرانس بین‌المللی پارک‌های علم و فناوری که چند ماه اخیر در اصفهان برگزار شد، به نقل از پایگاه جامع اطلاع‌رسانی کارآفرینان، به پیشرفت ایران در زمینه گسترش و ارتقاء پارک‌های علم و فناوری و فعال بودن چراغ علم و نوآوری در ایران اشاره کرد و گفت: "حدود 43 پارک علم و فناوری در کشور ایران فعال است. ایران از لحاظ تعداد پارک‌های علم و فناوری با کشورهایی مانند برزیل، اسپانیا و چین برابری می‌کند. همچنین از نکات قابل ذکر این است که بانوان ایرانی حضور فعال و چشمگیری در این عرصه دارند که بازتاب جهانی خوبی خواهد داشت".

تعداد پارک‌های علم و فناوری از سال 1380 تا 1396

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی به بررسي شاخص‌هاي عملكردي پارك‌هاي علم و فناوري پرداخته است. طبق گزارش وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، اطلاعات 36 پارك علم و فناوري ارائه شده است كه در آن‌ها 100 مركز رشد و 5084 واحد فناور و بيش از 37 هزار نفر مشغول فعاليت هستند. عملكرد اين پارك‌ها نشان مي‌دهد كه تاكنون بيش از 2190 دانش فني در آن‌ها تجاري‌سازي شده و بيش از 260 ميليون دلار صادرات محصولات و خدمات داشته‌اند.

همچنین استان تهران با 5 پارك علم و فناوري، بيشترين تعداد پارك را داراست و پس از آن استان‌هاي سمنان و هرمزگان هر كدام با دو پارك در جايگاه دوم قرار دارند. از نظر قدمت، شهرك علمي و تحقيقاتي اصفهان كه در تاريخ 26/1/1376 مجوز تأسيس گرفت، با سابقه‌ترين پارك علم و فناوري كشور محسوب مي‌شود. در كل، در مجموع 4862 واحد فناور در 36 پارك علم و فناوري كشور( 95 مراكز رشد وابسته) فعال بوده كه تعداد 36827  نفر در آن‌ها مشغول به كار هستند.

روند توسعه پارك‌هاي علم و فناوري كشور نشان مي‌دهد كه تعداد مراكز رشد در 36 پارك كشور طي دو سال گذشته كاهش حدود 42 درصدي داشته بطوري كه از 171 مركز رشد در سال 95 به 100 مركز در سال 97 رسيده است. در مقابل تعداد واحدهاي فناوري در اين مدت از 3223 واحد به 5084 واحد رسيده كه نشان از افزايش حدود 10 درصدي دارد. شايان ذكر است شهرك علمي تحقيقاتي اصفهان با 507 واحد فناوري مستقر در پارك و مراكز رشد وابسته، بيشترين تعداد واحدهاي فناور را در بين پارك هاي علم و فناوري كشور دارد.

حدود نيمي از پارك‌هاي علم و فناوري كشور در زمينه‌هاي مختلف و به صورت جامع فعاليت دارند. همچنين 14 پارك نيز در حوزه كشاورزي و صنايع وابسته فعال هستند. در حوزه فناوري‌هاي نوين ازجمله ارتباطات و فناوري اطلاعات، زيست‌فناوري، فناوري نانو و هوافضا چند پارك تخصصي وجود دارد. براي مثال پارك علم و فناوري گیلان؛ دانشگاه صنعتي شريف؛ زيست فناوري خليج فارس؛ پارك علم و فناوري يزد و فارس نمونه‌هايي از پارك‌هاي علم و فناوري تخصصي حوزه فناوري‌هاي نوين هستند.

عملكرد پارك‌هاي علم و فناوري از نظر صادرات محصولات

طبق گزارش وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، تاكنون 2196 دانش فني در 36 پارك به مرحله تجاري‌سازي رسيده است كه بيشترين تعداد مربوط به پارك علم و فناوري فارس با تعداد 426 دانش فني است. همچنين به جز پارك‌هاي علم و فناوري آذربايجان غربي، اردبيل و البرز، ساير پارك‌ها صادرات فناوري، محصولات و خدمات داشته‌اند كه مجموع آن به بيش از 261 ميليون دلار مي‌رسد و بيشترين ارزش صادرات به پارك علم و فناوري كرمان با حدود 116 ميليون دلار مرتبط است.

پارك علم و فناوري كرمان با مجموع صادرات حدود 116 ميليون دلار، بيشترين ميزان صادرات محصولات و خدمات را در بين پارك‌هاي كشور دارد(حدود 44 درصد از صادرات كل پارك‌ها). پارك علم و فناوري كرمانشاه و پرديس نيز به ترتيب با حدود 74 و 30 ميليون دلار صادرات محصولات و خدمات در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند.

 

آموزش‌محوری، نقش پارک‌های علمی و فناوری را کمرنگ می‌کند

افزایش شکاف میان بخش‌های آموزشی و صنعت و خدمات، ضرورت ایجاد سازمان‌هایی جهت پر کردن این شکاف را ایجاد می‌کند. همچنین نوع مشکلات و هزینه‌هایی که این سازمان‌ها، موسسات و شرکت‌ها با آن درگیر هستند، بقا و روند نتایج آن‌ها را با مشکل روبه‌رو می‌کند. پارک‌های علم و فناوری امروزه جهت رفع این مسائل و مشکلات در کشورهای مختلف ایجاد و گسترش پیدا کردند. رفع مشکلات سر راه این مراکز و تسریع روند انتقال فناوری، اشتغالزایی برای فارغ‌التحصیلان جوان و تجاری‌سازی نتایج پژوهش‌های این افراد، پارک‌های علم و فناوری را به یکی از پرشتاب‌ترین مجموعه‌های فعال در دنیا تبدیل کرده است و این موضوع را به عنوان راهبردی جهت معضل شکاف میان آموزش و صنعت تبدیل کرده است.

باتوجه به نتایج پژوهش علی نصر و حجت‌الله حاجی حسینی با موضوع «نقش پارک‌های علم و فناوری در توسعه نوآوری و فن‌آوری»، می‌توان اثرات این مراکز را به دو حوزه عمده سازمانی که همان شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در آن‌ها بوده و نیز منطقه‌ای و کشوری تقسیم‌بندی کرد.

اثرات سازمانی و منطقه‌ای پارک‌های علم و فناوری

باتوجه به اینکه پژوهش‌محور بودن دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و عدم توجه به تجاری‌سازی و توسعه و پیشرفت در زمینه‌های فنی، یکی از معضلات کشور ما می‌باشد، امکان دارد پارک‌های علم و فناوری به مرور زمان کارکردهای خود را از دست بدهند. به عبارتی دیگر، رویکرد آموزشی صرف مراکز آموزشی و عدم توجه به پتانسیل تحقیق و توسعه در امر نوآوری و همچنین ضعف سازوکارهای قانونیف می‌تواند جنبه‌های مثبت پارک‌های علم و فناوری را تحت تاثیر قرار دهد و نقش تسهیل‌گری این مراکز در توسعه فناوری را کمرنگ‌تر کند.

در نهایت با توجه به تجربیات جهانی، ایجاد پارک‌های علمی تحقیقاتی در کشور به شرط رعایت برنامه‌ریزی‌های آمایشی و سرمایه‌گذاری مناسب، می‌تواند نقش مؤثرتری را در تکمیل چرخه تحقیقات و نیز تجاری‌سازی نتایج تحقیقات ایفا کند.

همچنین این موضوع می‌تواند سبب تسریع در روند انتقال فناوری، بروز نوآوری‌ها و فناوری‌های نوظهور، جذب متخصصین و دانشمندان و نیز گسترش مؤسسات کوچک و متوسط به واسطه توسعه فعالیت کارآفرینان شود. علاوه بر این، دولت از طریق ایجاد محیطی مناسب برای فعالیت‌های نوآورانه شرایط را برای جذب شرکت‌های بین‌المللی فناورانه‌محور فراهم می‌کند که این امر باعث گسترش روابط تجاری و بهبود رشد اقتصادی کشور می‌شود.

زمان انتشار: دوشنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 76776

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب