طبق تحقیقات انجام شده؛

خطر خرده‌ زباله‌های فضایی برای آینده اکتشافات کیهانی چیست؟

تاکنون در هیچ یک از معاهدات بین‌المللی تعریفی از زباله‌های فضایی ارائه نشده است و تعاریف موجود جنبه شخصی دارد و اغلب از سوی موسسات و انجمن‌های علمی و دانشمندان و حقوقدانان بیان شده است.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری استان بوشهر؛ پیشرفت بشر در فناوریهای جدید در نیم قرن گذشته،موجب دسترسی او به فضا و بهره‌برداری از این محیط برای تسهیل و تسریع بهره‌برداری از منابع کره زمین، کاهش خسارت‌های ناشی از حوادث غیر مترقبه، اجرای برنامه‌ها، کنترل و حفظ محیط زیست، گسترش ارتباطات و فناوری اطلاعات و سرعت تبدل آنها و هدایت وکنترل عملیات نظامی و جاسوسی در فضا شده است.

هر چه فناوری پیشرفت می‌کندقلمرو استفاده انسان از فضا افزایش می‌یابد و مشکلات بسیاری نیز بروز می‌کند؛ یکی از مشکلات فعالیت‌های فضایی افزایش آلودگی محیط فضای ماورای جو و محیط زیست کره زمین ناشی از زباله‌های فضایی است.

بر اساس گزارش اخیر ناسا گفته می شود که چیزی در حدود ۵۰۰ هزار تکه زباله فلزی و غیر فلزی در حال حاضر در مدار زمین در حال دوران هستند،کارشناسان ناسا معتقدند که فاجعه از آن چیزی که فکر می‌کنیم بزرگتر بوده و تخمین زده می‌شود که میلیون ها تکه زباله با ابعادی نسبتا کوچک در فضای مدار زمین وجود دارند که تجهیزات موجود مورد استفاده به منظور زیر نظر گرفتن زباله‌های فضایی قادر به تشخیص آنها نمی‌باشند.

آقای نیکلاس جانسون دانشمند ارشد بخش مطالعه بر روی زباله‌های فضایی سازمان ناسا در این باره می‌گوید: مهم‌ترین ریسک موجود در مسیر انجام ماموریت‌های ناسا زباله‌های فضایی‌ای هستند که به علت کوچک بودن ابعادشان نمی‌توانیم آنها را تحت نظر داشته باشیم و می‌توانند به یکباره بر سر مسیر حرکت یک ماهواره سبز شوند.

خطر خرده‌زباله‌های فضایی برای آینده اکتشافات کیهانی چیست؟

شریان‌های آدمی ورای اتمسفر، در شش ماه به اندازه ۲۰ تا ۳۰ سال پیر می‌شوند. پیدایش سنگ کلیه مشکل دیگر است. به دلیل میزان بالای کلسیم در ادرار که به کاهش تراکم استخوان می‌انجامد. افزایش تا ۵ سانتیمتری طول ستون فقرات در فضا و در نتیجه دیسک کمر نیز خطر دیگری است که فضانوردان با آن روبرو هستند.

اتمسفر حافظ ما در برابر تابش کیهانی بر روی زمین است. بنابراین ورای اتمسفر، تابش کیهانی خطری بالقوه است. خطر تابش‌ کیهانی در ایستگاه بین‌المللی فضایی ۱۰ برابر بیشتر است؛ تابشی که خطر ابتلا به سرطان را بالا می‌برد و بر سلول‌های خونی و سیستم ایمنی بدن تاثیر سوء می گذارد. افت روحیه و استرس ناشی از تنهایی در فضا عارضه‌های دیگرند.

مسئولیت دولت‌ها در قبال آلودگی زباله‌های فضایی

تاکنون در هیچ یک از معاهدات بین‌المللی تعریفی از زباله‌های فضایی ارائه نشده است و تعاریف موجود جنبه شخصی دارد و اغلب از سوی موسسات و انجمن‌های علمی و دانشمندان و حقوقدانان بیان شده است. بر اساس تعریف آکادمی بین‌المللی علوم فضایی(IAA)، زباله فضایی عبارت است از «هر شیء مدارگردی که ساخته انسان است و هیچ‌گونه کارکرد معقولی در فضا نداشته باشد یا قادر نباشد کارکرد مورد نظرش را انجام دهد».

زباله فضایی شامل همه جسام انسان‌ساز و اجزای تشکیل دهنده آن(مانند قطعات و اجزای آن) که در مدار زمین یا در لایه‌های غلیظ اتمسفر زمین وجود دارد و فاقد کارایی مناسب باشند یا نتظار کارکرد درست از آن نمی‌رود یا اینکه هیچ توقع معقولی در خصوص کارکردهای برنامه‌ریزی شده و مورد نظر برای آنها نتوان داشت، خواه صاحب آن شناخته شود یا خیر.

 

 

بر اساس معاهدات حقوق فضا، دولت‌ها در قبال خسارت ناشی از اشیای فضایی مسئولیت دارند، مطابق کنوانسیون مسئولیت، دولت پرتاب کننده در قبال خسارت ناشی از شیء فضایی مسئول است؛ این کنوانسیون، دولت پرتاب کننده را این‌گونه تعریف کرده است:

«اصطلاح دولت پرتاب کننده شامل دولتی است که:

  1. اقدام به پرتاب اجسام فضایی می‌کند یا مقدمات و وسایل پرتاب اجسام فضایی را فراهم آورده است.
  2. دولتی که با استفاده از قلمرو یا تـأسیساتش، اجسام فضایی پرتاب می‌شوند».

تعریف از دولت پرتاب کننده، زمانی که همکاری بین‌المللی وجود داشته باشد، بیش از یک دولت ممکن است مسئول خسارت وارده ناشی از پرتاب اشیا باشد و در میان این دولت‌ها، دولتی که صلاحیت و کنترل شیء فضایی را برعهده دارد نیز مسئول است.

متاسفانه در نبود تعریف و تفسیری روشن از فعالیت‌های ملی که دولت‌ها از جنبه بین‌المللی آن را پذیرفته باشند، هر دولتی هنگام اجرای قانون فضایی ملی ممکن است تعریف و تفسیر خود را از مفهوم «فعالیت‌های ملی» داشته باشد در نهایت به نظر می‌رسد کنوانسیون مسئولیت همانند دیگر معاهدات حقوق فضا نتوانسته است جدی از محیط فضای ماورای جو در قبال آلودگی فضا و از آن جمله پیشگیری از تولید و کنترل خطرات زباله فضایی حمایت کند.

انتقاد جدی و درستی نیز به کنوانسیون مسئولیت وارد است که این کنوانسیون نتوانسته است مسئولیت دولت‌ها را در قبال آلودگی فضا شناسایی کند. اگرچه این کنوانسیون زمانی تصویب شد که آلودگی فضا شایع نبود، اما آلودگی فضا نیز چندان دور از ذهن نبود، لذا انتظار می‌رفت در کنوانسیون مسئولیت، مقرراتی نیز برای آلوده‌کنندگان محیط فضای ماورای جو اختصاص داده شود. متاسفانه این کنوانسیون در این خصوص، خالی از هر گونه مقررات صریحی است.

نظر محققان ایرانی درباره این پدیده

محسن عبداللهی، دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی تهران و سید محمد حسینی، دکترای حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران در نتایج تحقیقات خود در این زمینه، به این نتیجه رسیدند که: بیش از پنج دهه از پرتاب اولین ماهواره به فضا می‌گذرد و در این چند دهه، فناوری فضایی روند رو به رشد خوبی را تجربه کرده است. این فناوری کمک انکار‌ناپذیری به بخش‌های ختلف علوم کرده است. اما در کنار مزایا و فوائد بی‌شمار این صنعت، استفاده بی‌حد و مرز از فضای ماورا جو و پرتاب بی‌شمار فضا پیماها به مدارهای اطراف زمین باعث آلودگی هم در محیط فضای ماورای جو و هم در حیط زیست کرده زمین شده است.

دولت‌های فعال در حوزه فضا به طور خاص و دولت‌های نوظهور در حوزه فضایی به صورت عام، سال‌ها پس از تصویب این معاهدات و زمان برخورد چندین ماهواره با یکدیگر در فضا و همچنین سقوط چند ماهواره ب سطح زمین به خطرات واقعی زباله فضایی آگاه شدند که مهمترین آنها حادثه سقوط کاسموس 954 بود.

بنابراین هر دو دسته دولت‌ها کوشیدند تا مقرراتی برای پیشگیری از تولید زباله و کاهش و مدیریت آن تنطیم و تصویب کنند. اگر چه بر اساس کنوانسیون مسئولیت خسارت وارد شده در سطح زمین، مسئولیت مطلق است؛ اما خسارت وارد شده در فضای ماورای جو مبتنی بر تقصیر است که دشواری اثبات تقصیر، باعث جبران نشدن خیلی از خسارات به اشیای فضایی و همچنین محیط فضای ماورای جو می‌شود. ضمن اینکه تعریف معاهدات حقوق فضا از شی فضایی بسیار مبهم است و واقعا مشخص نیست که آیا تعریف شی فضایی شامل زباله فضایی هم می‌شود یا خیر.

آمار تعداد زباله‌های فضایی و انباشته شدنآنها در فضای ماورای جو به خوبی نشان‌دهنده این موضوع است که برای حفاظت از محیط ماورای جو، به مقرراتی فراتر از وضعیت موجود در معاهدات نیازمندیم. زباله فضایی چالشی بین‌المللی است که می‌تواند بر تمام دولت‌ها تاثیر بگذارد و غلبه بر مشکلات این مسائل جز از طریق مشارکت جهانی ممکن نیست.

مناسب است که با تشکیل کنوانسیون بین‌المللی، برای تدوین معاهده‌ای در این زمینه تلاش شود. بدیهی است که این معاهده باید در درجه اول تعریف مناسبی از زباله فضایی به عمل آورد و مسئولیت دولت‌ها را در قبال خسارت‌های ناشی از این اجسام هم به محیط زیست زمین و هم به محیط فضای ماورای جو تبیین کند.

انتهای پیام/حسینی مفرد

 

زمان انتشار: سه شنبه ۶ فروردین ۱۳۹۸ - ۰۶:۳۰:۰۰

شناسه خبر: 76834

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب