علم و فناوری گزارش می دهد

آیا آزمایش تسلیحات ضد ماهواره عامل آلودگی فضا و تهدید سفرهای فضایی است؟

در پی آزمایش موشکی هند در هفته گذشته به فضا، رئیس سازمان فضایی آمریکا آن را اقدامی وحشتناک دانست و اعلام کرد، حدود ده هزار قطعه منهدم شده در فضا وجود دارد.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از سیستان و بلوچستان، اوائل فروردین ماه،  نخست وزیر هند در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد که یک فروند موشک ساخت هند توانسته است یک ماهواره فعال در فضا را هدف قرار دهد و منهدم کند. این آزمایش در ارتفاع پایین، حدود ۳۰۰ کیلومتری زمین، انجام شده، و قطعات ماهواره منهدم شده به زمین سقوط کرده و در فضا شناور نیست. تا پیش از این فقط آمریکا، روسیه و چین از فناوری حمله موشکی به ماهواره‌ها برخوردار بوده‌اند.

جیم برایدنشتاین، رئیس سازمان فضایی آمریکا، ناسا آزمایش موشکی موفقیت آمیز هفته گذشته هند که طی آن یک ماهواره فعال در فضا را هدف قرار داد و منهدم شد، را اقدامی وحشتناک خواند که می‌تواند تهدیدی برای ایستگاه فضایی بین‌المللی باشد و خطر تصادف قطعات ماهواره منهدم شده با ایستگاه فضایی بین‌المللی ۴۴ درصد افزایش یافته است.

وی گفت که ناسا ۴۰۰ قطعه ماهواره متلاشی شده را شناسایی کرده است که ۶۰ قطعه آن قطری بزرگتر از ده سانتی‌متر دارد و ۲۴ قطعه در وضعیتی هستند که می‌توانند برای ایستگاه فضایی بین‌المللی خطرناک باشند و انجام چنین کارهایی را که باعث شده قطعات ماهواره منهدم شده در سطحی بالای ایستگاه فضایی بین‌المللی ایجاد شود، کار وحشتناکی است و با آینده سفرهای فضایی بشر هیچ سازگاری ندارد و هشدار داد که آزمایش تسلیحات ضد ماهواره می‌تواند باعث آلودگی فضا شود.

چین در سال ۲۰۰۷ میلادی آزمایش مشابهی انجام داده است. رئیس ناسا می‌گوید که قطعات ماهواره منهدم شده از آن زمان همچنان در مدار زمین باقی مانده است و حدود ده هزار قطعه منهدم شده در فضا وجود دارد که یک سوم قطعاتی است که در اثر آزمایش چین در فضا پراکنده شد.

اما سوال اینجاست که آیا انجام چنین آزمایشاتی به طور واقع باعث آلودگی فضا و جنگهای فضایی در آینده خواهد شد.

امروزه ماهواره ها چشم های بینای بسیاری از ارتش ها و سازمان های جاسوسی دنیا به شمار می روند. این چشم ها به راحتی می توانند در یک نبرد، برتری اطلاعاتی را برای ارتشی که صاحب آنها باشد، فراهم آورند. اطلاعات ماهواره ای کیفیت و دقت بسیار بهتری نسبت به اطلاعات تهیه شده توسط هواپیماهای شناسایی در اختیار فرماندهان نظامی قرار می دهند. از این رو از همان سال های اول ورود ماهواره های جاسوسی به فضا، ابرقدرت های شرق و غرب به خوبی از جانب هم احساس خطر کردند. در همان سال ها سیستم های تسلیحاتی ضد ماهواره ای متولد شدند و اگرچه هیچ گاه در یک شرایط واقعی رزمی هیچ سلاح ضد ماهواره ای مورد استفاده قرار نگرفت، دندان های این سلاح ها همواره تیز و بران نگه داشته شده است. سال های زیادی تنها شوروی (و اکنون روسیه) و ایالات متحده به اینگونه سلاح ها دسترسی داشتند اما با آزمایش سال 2008 چین، این کشور نیز به جمع دارندگان تسلیحات ضد ماهواره پیوست.

سلاحهای ضدهک و ضد ماهواره

در سال 1950 آمریکا شروع به آزمایش سلاح های ضد ماهواره کرد ولی نتایج اولیه بسیار ناامیدکننده بود. اولین پرتاب آزمایشی موفق به پیمودن مسافتی بِیش از 6000 مایل نشد و در راستای تلاش های نا موفق بعدی سر انجام این پروژه در 1963 متوقف شد و همزمان با آن آزمایش هایی که در نیروی هوایی ایالات متحده در دست اجرا بود نیز لغو گردید.

در 1976 شوروی سابق شروع به اجرای برنامه ی مشابهی کرد و موفق به ساخت و به کارگیری اولین نسل از موشک های ضد ماهواره شد. ایالات متحده که از پیشرفت های شوروی در این زمینه نگران بود پروژه ASAT ها را در نیروی هوایی آمریکا (USAF) از سر گرفت و در سال 1977 از این موشک ها برای هدف قرار دادن ماهواره ها در مدار های پاییِن استفاده کرد.

 در سال 1983 یک موشک سه مرحله ای ASM-135 توسط یک جنگنده F-15 ایگل پرتاب شد که حامل یک ردیاب کوچک (MHV) برای دنبال کردن هدف و انهدام آن در حین حرکت بود . این موشک ها اولین بار در 1985 رهگیری هدف واقعی را بر روی ماهواره ی آمرِکایی P78 SolWind با موفقیت به انجام رساندند .
استفاده از انفجارات اتمی در ارتفاعات بالا به منظور تخریب ماهواره ها بعد از آزمایش اولین سامانه موشکی متعارف در دهه 60 مورد بررسی قرار گرفت. استفاده از تکنولوژی ردیابی هدف در این موشک ها بی مورد به نظر می آمد، در حالی که یک انفجار هسته ای برای انهدام ماهواره ای که در فاصله یک هزار کیلو متری موشک قرار داشت کافی بود. هر چند شعاع تخریب بسیار بالا و پتانسیل گسترش تشعشعات هسته ای و مضرات سبب شد، بهره گیری از سامانه های ضد ماهوارهای غیر متعارف هیچ گاه به مرحله اجرا نرسد. با وجود همه تهدیداتی که سلاح های اتمی برای محیط زیست داشتند، آمریکا از سال 1962 شروع به آماده سازی موشک های هسته ای Nike Zeus برای مقاصد ضدماهواره نمود. ایالات متحده همچنین تعدادی از تسلیحات هسته ای ارتفاعات بالا را در چند عملیات آزمایشی امتحان کرد و در طی یِک انفجارMT 4/1  در ارتفاع 400 کیلومتری بالای اقیانوس آرام سه ماهواره را منهدم نمود و به سیستم برق رسانی و ارتباطات مناطق عرضی اقیانوس آرام خساراتی وارد کرد.

 به دنبال این اقدام ، پیمان فضایی سال 1967 استقرار تسلیحات هسته ای غیر متعارف را در مدار زمین ممنوع اعلام کرد ولیکن انهدام ماهواره ها را به طور مستقیم توسط سلاح های هسته ای زمین پایه یا هواپایه بلامانع دانست .

عملیات تخریب ماهواره ها توسط هر سلاحی که قادر به قطع ارتباط بین ماهواره و مرکز کنترل باشد انجام می گیرد. ایجاد اختلال در سیستم فعالیت ماهواره ها می تواند در مدار خود ماهواره، لینک های اطلاعاتی یا سامانه های مستقر در زمین صورت گیرد. عملیات تخریب ماهواره ها را می توان به دو دسته ی ماموریت های سرنشین دار و بدون سرنشین تقسیم کرد. در ماموریت های گروه اول خلبان هواپیما را در مدار ماهواره و سر راه آن قرار می دهد تا قادر به از کار اندازی یا گیر انداختن ماهواره شود، اما استفاده از سیستم های خودتخریبگر هسته ای در ماموریت های بدون سرنشین باعث افزایش ضریب خطر برای دیگر ماهواره ها در مدار های مجاور می شد به همین دلیل استفاده از هواپیما های سرنشین دار مجهز به سلاح های تخریبگر جایگزین این طرح گردید. البته لغو ماموریت های بدون سرنشین دلایل دیگری نیز داشت. این ماموریت ها همان مشکلاتی را داشتند که موشک های هواپرتاب با آنها مواجه بودند. سیستم هدایت و ردیابی نمی توانست اصابت به هدف را به خوبی تضمین کند. ماموریت های بدون سر نشین شامل طرح هایی چون ماهواره های خودتخریبگر، فضاپیما های رهگیر تک منظوره و اکتشاف گر های فضایی می شدند .
شوروی ماهواره های خودتخریبگر را برای اهداف نظامیش انتخاب کرد که ساده ترین و ارزان ترین راه برای از رده خارج کردن ماهواره ها بودند. این طرح، به معنی هدفگیر ماهواره ها یا به طور دقیق تر تخریبگر ماهواره ها بود. به دنبال آزمایش سامانه های زمین پایه روسیه در سال 1970، گزارش هایی از کور شدن ماهواره های جاسوسی آمریکا در دهه های 70 و 80 دریافت شد که حاکی از موفقیت آمیز بودن پروژه Terra-3 دارد. در اواسط دهه 70 تخمین زده می شد که سه چهارم ماهواره های مستقر در مدار، برای مقاصد نظامی استفاده می شدند. همچنین گفته می شود آزمایشی که چین در سال 2006 انجام داد با هدف کور کردن یکی از ماهواره های جاسوسی آمریکا بوده است. از دیگر تلاش های روسیه در راستای اهداف نظامی در فضا می توان از قابلیت ضدماهواره ای ایستگاه های فضایی روسی در برنامه آلماز نام برد.
در این دوران شوروی از سامانه های هم مدار استفاده کرد که از موشک های مجهز به کلاهک های غیر اتمی تشکیل شده بودند. در سامانه های هم مدار موشک زمانی پرتاب می شد که سیستم ارتباط زمینی ماهواره از بالای سکوی پرتاب گذر می کرد، بدین ترتیب ماهواره هدف مورد شناسایی قرار می گرفت وموشک به مدار ماهواره و به نزدیکی آن پرتاب می شد. 90 تا 200 دقیقه (یک یا دو بارگردش به دور زمین ) طول می کشید تا موشک به اندازه کافی به هدف نزدیک شود. این موشک ها توسط راداری که روی آنها نصب شده بود، هدایت می شدند. به این ترتیب که رادار، ماهواره هدف را تشخیص می دهد، حرکت موشک را با مسیر ماهواره هماهنگ می سازد و در آخر آن را به طرف هدف هدایت می کند و ماهواره منهدم می شود. ترکش های حاصل از این انفجار گاهی تا 1400 کیلوگرم وزن دارند و می توانند برای مدارپیماهای دیگر که تا شعاع یک کیلومتری هدف در حرکت هستند، خطرناک باشند.

 آزمایش سیستم های ضدماهواره ی روسیه در دهه های 60 تا 80 هرچند ابتدایی، ولی موفقیت آمیز بودند بطوری که بین اکتبر 1968 و ژوئن 1982 نه موشک از چهارده موشک آزمایشی در نظر گرفته شده که مجهز به سیستم هدایت راداری بودند با موفقیت پرتاب شدند.
در سال 1968 در آزمایشگاه ملی لیورمور آمریکا سلاح های انرژی مستقیم، لیزر پرتو X که توسط انفجار اتمی تغذیه می شود، ساخته شدند. یکی از طرح هایی که بر پایه لیزرها و میزرهای غیر اتمی در این مرکز مورد آزمایش قرار گرفت، دستگاهی متشکل از یک لیزر ثابت و آیینه ای تنظیم شونده – که بر روی خود ماهواره نصب می شد – بود.

در 1982 ایالات متحده یکی از سیستم های هواپرتاب خودش را که تجهیزات هواپرتاب مینیاتوری نامیده می شدند، آزمایش کرد. بطوریکه موشک را به باتری ذخیره، میکروپردازشگر ِجت و ارتباط اطلاعاتی با سیستم هدایت میان مرحله ای مجهز کند.

اولین پرتاب یک موشک ضدماهواره در ژانوِیه 1984 انجام شد. این موشک قرار بود از یک نقطه مجازی در فضا عبور کند. در پرتابی دیگر در همان سال سه موشک ضدماهواره آمریکایی با هدف اصابت به سه منبع فرو سرخ در اتمسفر شلیک شدند. به دنبال این آزمایش های موشکی، ایالات متحده سرانجام در سال 1985 یکی از ماهواره های آمریکایی را با موشک منهدم کرد.
در این مانور که در 13 سپتامبر 1985 انجام پذیرفت ؛ اولین موشک ضدماهواره با هدف انهدام یک مدارگرد واقعی پرتاب شد. در طی این عملیات یک جت F-15 از پایگاه ادوارد نیروی هوایی آمریکا برخاست و تا ارتفاع 80 هزارپایی صعود کرد سپس موشک را به صورت عمودی به خارج از جو پرتاب نمود. هدف مورد نظر یک ماهواره طیف شناسی اشعه گاما بودکه در مداری در ارتفاع 55 کیلومتری زمین پرواز می کرد و در سال 1979 در فضا قرار داده شده بود .
اما امروزه تحقیقات و گسترش این تکنولوژی ها هم سامانه های ASAT و هم دیگر تسلیحات فضاپایه تحت حمایت دولت ولادمیر پوتین از سرگرفته شده است. گفته می شود این فعالیت ها در پاسخ به تجدید دفاع استراتژیک آمریکا و بی توجهی این کشور به « پیمان موشک های ضد بالستیک » است، هر چند جدی بودن این فعالیت ها و چگونگی نظارت « اداره ِبین المللی اکتشافات نظامی » بر آنها هنوز در هاله ای از ابهام باقی مانده است. از جمته اقداماتی که آمریکا در تجدید دفاع استراتژیک خود شروع کرده، شامل تجهیزاتی است که می تواند اساس تسلیحات ضدماهواره ای قرار گیرد.

انتهای پیام/

زمان انتشار: شنبه ۱۷ فروردین ۱۳۹۸ - ۱۹:۲۲:۳۰

شناسه خبر: 76953

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب