گزارش علم و فناوری از گسترش ارتباطات مجازی و الزامات نوین؛

مرگ در فضای مجازی؛ چرا و چگونه؟

گسترش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی مجازی از جمله موضوعاتی است که پیامدهای مختلفی همچون پیدایش پدیده مرگ مجازی را داشته است که بررسی و مطالعه آن کمک شایانی در زمینه نحوه برخورد با فضای مجازی می‌کند.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ شاید برای بسیاری از افراد پیش آمده باشد که در خانه و در حضور دیگر اعضای خانواده باشند اما به جای صدا کردن یا گپ و گفت با دیگر افراد حاضر در خانه، پیام یا حرف‌هایشان را از طریق شبکه‌های اجتماعی مجازی همچون تلگرام یا واتسآپ یا دیگر شبکه‌های مجازی به شخص مورد نظرشان انتقال داده باشند؛ یا با به اشتراک گذاشتن چند عکس یا فیلم‌های چند دقیقه‌ای، دیدار با دوستانشان را به تعویق بیاندازند. این موضوع تاجایی در زندگی امروزه افراد رسوخ کرده است که گاه مشغله‌های کاری یا غیرکاری برای اینگونه برقرار کردن ارتباطات شخصی یا اجتماعی بهانه می‌شوند.

انقلاب ارتباطات، نوع جدیدی از ارتباطات مجازی را که خالی از روح حاکم بر روابط واقعی اجتماعی است به وجود آورده است. بسیاری از دانشمندان و صاحب‌نظران بر این باورند که فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در دهه‌های اخیر، ما را وارد عصر و جامعه‌ای تازه‌ای کرده است که در نتیجه آن، دسترسی به اطلاعات افزایش یافته و اطلاعات اهمیت زیادی در زندگی روزمره پیدا کرده است. رسانه‌های ارتباطی جمعی، با در دست گرفتن افکار عمومی نظارت و هدایت آن‌ها و همچنین بکارگیری آن‌ها نقش جدی را در عرضه قدرت بازی می‌کنند و شبکه‌های اجتماعی مجازی از با نفوذترین فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی هستند که همه ابعاد زندگی بشر را تحت تاثیر قرار داده‌اند.

مرگ از نوع مجازی‌اش

امروزه از مهم‌ترین موضوعاتی که در زمینه شبکه‌های اجتماعی مجازی مطرح شده، موضوع مرگ مجازیست. مرگ مجازی از یک طرف به عنوان از دنیا رفتن فرد استفاده کننده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و بسته نشدن صفحه مربوط به آن شخص می‌باشد که در فضای مجازی مخاطبانی که با وی در ارتباط بودند، مراسم عزاداری و یادبود برای حفظ یاد و خاطره او برگزار می‌کنند که از جمله تحقیقاتی که در این زمینه انجام گرفته است، می‌توان به تحقیقات برامان و همکاران در سال ۲۰۱۱و هوزمن در سال ۲۰۱۳اشاره کرد و از طرف دیگر، مرگ مجازی را می‌توان استعاره از کسانی دانست که در فضای شبکه اجتماعی مجازی فعالیت می‌کردند و آن فضا را ترک کرده و حساب کاربری خود را حذف نموده‌اند.

در رابطه با معنای اول مرگ مجازی، قابل ذکر است فوت یک شخص باعث اتفاقاتی از جمله عدم اشتراک توییت جدید از او، عدم انتشار اطلاعات جدید در فیس‌بوک، از دست دادن کارایی پست الکتریکی و... در رابطه با آن شخص خواهد شد که این اتفاقات فوت مشترک شبکه اجتماعی در دنیای مجازی را هم تایید می‌کند. اگر شخصی پیش از فوت خود رمز عبور را در اختیار اطرافیان قرار داده باشد، آن‌ها می‌توانند به اطلاعات موجود در حساب کاربری دسترسی داشته باشند و پس از گذشت مدتی آن را غیرفعال کنند.

این مهم از سوی شرکت‌های ارایه‌دهنده خدمات اجتماعی هم صورت می‌گیرد؛ بطور مثال، شخصی که عضو شبکه اجتماعی Google Plus است، پیش از فوت خود وارد سرویس  Google Will می‌شود و در آن فرمی را پر می‌کند تا براساس اطلاعات آن، اگر فرد برای دوره‌های زمانی سه ماه، شش ماه یا یک سال سراغ حساب کاربری خود نرفت، گوگل آن را غیرفعال کند. با این کار گوگل می‌تواند از زنده بودن یا نبود افراد اطمینان حاصل کند و در صورت تایید قبلی، اطلاعات حساب کاربری را در اختیار بازماندگان بگذارد. دیگر شبکه‌های اجتماعی نیز هرکدام تا اندازه‌ای این قابلیت‌ها را در اختیار مشترکان خود قرار می‌دهند و دسترسی محدود یا کامل برای وارثان دیجیتالی فراهم می‌آورند.

اما در معنای دوم که ترک فضای مجازی به واسطه دلایل شخصی یا اجتماعی مدنظر است، می‌توان گفت بسیاری از افراد پس از مدتی از شبکه‌های اجتماعی مجازی خارج می‌شوند؛ به عبارتی شخص پس از فعالیت در شبکه اجتماعی مجازی، این فضا را بنا به دلایلی ترک می‌کند که شناخت این عوامل و دلایل خالی از لطف نیست.

زمینه و عوامل پدیده مرگ مجازی

آشفتگی روابط فردی و اجتماعی: هیچکس نمی‌تواند در دنیای ‌امروز بدون برقراری ارتباط زندگی کند. انسان‌ها برای برآورده شدن نیازهای روزمره خود باید ارتباط برقرار کنند؛ به عبارتی دیگر، نیاز به مبادله اطلاعات،‌ سرگرمی، نیاز به‌ خلاقیت اجتماعی و...، در ‌واقع ارتباط ما را به شبکه گسترده انسان‌ها پیوند می‌دهد. ‌این شبکه از خانواده ‌شروع‌ شده و به حلقه دوستان می‌رسد و بعد ‌با کمک رسانه‌های جمعی، کل‌جامعه و سراسر جهان را دربرمی‌گیرد. یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث ترک فضای مجازی توسط کاربران می‌شود، محدود کردن ارتباطات و پیوندهای خانوادگی است. همچنین وجود مانع و خلل در ارتباطات و روابط اجتماعی انسان‌ها می‌تواند باعث بروز مشکلات عمده‌ای از قبیل جنگ، پیدایش فردگرایی، گوشه‌گیری افراد از جمع، آشفتگی در روابط اجتماعی،  برهم خوردن نظم اجتماعی و... شود.

نادر رازقی استاد گروه علوم اجتماعی دانشگاه مازندران باتوجه به اینکه شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌تواند سبب شکل‌گیری ارتباطات کاذب شود، گفت: شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌تواند باعث شکل‌گیری نوعی ارتباط کاذب میان افراد بخصوص اعضای خانواده شود. این مسئله به مرور زمان باعث دوری اعضای خانواده و شکل‌گیری تفکرات و عقاید ضد و نقیض در خانواده و در نتیجه، ایجاد تشویش و آشوب‌های خانوادگی شود که این مهم باعث می‌شود تا فرد شبکه‌های اجتماعی مجازی را ترک گفته و وارد فضای واقعی وگرم خانواده یا دوستان و بستگان شود.

پیدایش اعتیاد اینترنتی: اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مجازی از جمله مهم‌ترین مسائلی است که به عنوان چالش‌های پیش‌روی افراد و بخصوص خانواده‌های آن‌ها است. اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی واژه و مفهومی است که در مورد افرادی که زمان زیادی را صرف استفاده از شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، فیسبوک، توییتر و.... می‌کنند. به نحوی که با دیگر امور زندگی روزمره تداخل پیدا می‌کند.

علیرضا جوانی 21 ساله است که تازگی پیام Delete Account را به صفحه تلگرام مخاطبینش منتقل کرده است. علیرضا با اشاره به اینکه استفاده زیاد در طول روز از فضای مجازی باعث افت تحصیلی‌اش شده بود، اظهار داشت: با نصب شبکه اجتماعی تلگرام یک جور وابستگی بین من و این شبکه شکل گرفته بود. این مسئله و حضور بیشتر دوستانم در شبکه اجتماعی تلگرام، سبب گذراندن وقت بیشتر در این فضای مجازی شده بود که به مرور زمان آسیب جدی در زمینه تحصیلی را احساس کردم. همچنین استفاده بیش از حد از شبکه‌های اجتماعی سبب گوشه‌گیری و نوعی انزوای اجتماعی می‌شود که این موضوع از مهم‌ترین دلایل ترک فضای مجازی بوده است.

در پژوهش حسین درگاهی و سید منصور رضوی که در رابطه به اعتیاد به اینترنت و مسائل مربوط به آن انجام شده است، مشخص شد اعتیاد به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌تواند سبب بروز درجه‌های مختلفی از رفتارهای روانی و اجتماعی مثل ازخودبیگانگی، ضعف و ناتوانی در انجام امور، رفتار ناهنجار اجتماعی، درون‌گرایی و بروز رفتار احساسی در افراد شود. این مسائل در کنار دیگر مسائلی که به آن اشاره خواهد شد، ازجمله دلایل مهم مرگ مجازی می‌باشد.

آشفتگی در اصول اخلاقی: اخلاق از مهم‌ترین مولفه‌ها و اجزای زندگی به شکل جزئی و کلی آن است. اما ممکن است این مقوله تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار بگیرد. نقش فناوری نوین در انحطاط اخلاقی جوامع صنعتی قابل چشم‌پوشی نیست. امروزه حجم وسیعی از فرآورده‌های صوتی و تصویری که از طریق برنامه‌های تلویزیونی، ماهواره‌ای و شبکه‌های بین‌المللی رایانه‌ای(نظیر اینترنت) در اختیار خاص و عام قرار می‌گیرد، ماهیتی ضد اخلاقی دارد و مقدس‌ترین هنجارهای اخلاقی راخدشه‌دار می‌کند.

محسن که به تازگی از فعالیت در شبکه اجتماعی اینستاگرام دست کشیده است، با اشاره به اینکه شبکه‌های اجتماعی مجازی سبب آشنا شدن هرچه بیشتر افراد با دنیای جدید و فرآورده‌ها و محصولات آن می‌شود، عنوان کرد: شبکه اجتماعی اینستاگرام به دلیل تاکید بر پیام‌های تصویری و به اشتراک‌گذاری شخصی‌ترین ابعاد زندگی افراد، باعث برهم خوردن ذهنیت افراد در رابطه با عقاید و نظرات شخصی خودم شد. این مسئله به مرور زمان می‌تواند نوعی ناهماهنگی و ناسازگاری شخصی و اجتماعی افراد در خانواده یا اجتماع را سبب شود.

طبق پژوهشی که حمید مسعودی و حسین بهروان در رابطه با اخلاق در فضای مجازی انجام داده‌اند، مشخص شد کاربرانی که به موضوعات پورنوگرافی بیشتر علاقه‌مند هستند، بیشترین بازدید از محتویات غیراخلاقی را دارند. سن، تحصیلات و رضایت از گروه اینترنتی با میزان بازدید از محتویات غیراخلاقی گروه رابطه مستقیم و معنادار داشت. میانگین بازدید از محتویات غیراخلاقی گروه در مردان بیشتر از زنان، و مجردین بیشتر از متأهلین، در بیکاران بیشتر از شاغلین بود. در نهایت بین میزان رضایت از محتویات پیام‌هاي گروه، میزان نظارت اطرافیان و میزان عضویت افراد در سایر گروه‌ها با میزان بازدید آن‌ها از پیام‌هاي این گروه نیز رابطه وجود داشته است.

طبق گفته‌های این پژوهش بایستی در مسیر آموزش اخلاق استفاده از فضاي مجازي گام برداشته و در مراکز ارائه خدمات اینترنتی نظارت بیشتري صورت گیرد. با توجه به یافته‌هاي این پژوهش، خانواده نیز نظارت کافی بر گشتزنی اینترنتی فرزندان خود ندارند و بایستی نظارت خود را بالا برده و هشدارهاي لازم در رابطه با عواقب این پدیده را به کودکان خود گوشزد نمایند. تقویت وبسایت‌ها و پایگاه‌هاي مجازي اخلاقی، سرگرمی و تفریحی ویژه جوانان نیز بایستی در دستور کار مسئولین واقع گردد و با گسترش این موارد بر میزان و نوع فراغت مجازي این قشر جامعه مدیریت کامل اعمال شود.

انزوای اجتماعی: نگراني درباره جوانان و تغييرات فرهنگي، عمري به درازاي تاريخ بشري دارد و هنجارگريزي جوانان، هميشه مسئله‌اي مهم در سطح جوامع بوده است. علي رغم جنبه‌هاي مثبت، از قبيل جنبه‌هاي آموزشي، ارائه خدمات ارتباطي و مواردي از اين دست، اينترنت و فضای مجازی با توجه به نوع استفاده از آن داراي جنبه‌هاي منفي نيز هست. استفاده كنترل نشده از شبکه‌های اجتماعی مجازی، تكامل فيزيكي و رشد اجتماعي و رواني جوان و نوجوان را در معرض خطر قرار مي‌دهد. این موضوع امروزه جايگاه ويژه‌اي در ساختار زندگي اجتماعي پيدا كرده و پديده‌اي است كه تأثيرات زيادي بر جنبه‌هاي مختلف آن ازجمله بر بنياني‌ترين نهاد اجتماعي-خانواده- گذاشته است. مطالعات نشان مي‌دهد: استفاده از اينترنت و فضای مجازی به علت اينكه فعاليتي زمان‌گير است، مي‌تواند بر روابط اجتماعي و خانوادگي و مدت تعامل فرد با خانواده‌اش تأثير بگذارد و حتي آن را كاهش دهد.

به گزارش روزنامه نيويورك تايمز، نتايج پژوهشي كه به منظور شناخت تأثير اجتماعي و روان‌شناختي اينترنت و فضای مجازی بر روي ۱۶۹ نفر در ۷۳ خانوار در يك سال انجام گرفته و اينترنت و فضای مجازی در میان این افراد عمدتا براي ايجاد ارتباط مورد استفاده قرار مي‌گرفت، نشان مي‌دهد: استفاده از اينترنت و فضای مجازی با كاهش ارتباطات مشاركت‌كنندگان در پژوهش با اعضاي خانواده در محيط خانه، كاهش اندازه حلقه اجتماعي آن‌ها و افزايش احساس افسردگي و تنهايي همراه بوده است. مؤلفان نتيجه‌گيري كردند كه آنچه با استفاده از اينترنت از دست رفته ، حضور فيزيكي فرد براي ديگري بوده است.

نادر رازقی با اشاره به اینکه نباید از مزیت‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی غافل باشیم، بیان کرد: امروزه شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌توانند ارتباطات فرامرزی را ایجاد کنند. از میان برداشتن مولفه مکان واحد در برقراری ارتباطات و تعاملات از مهم‌ترین مزیت‌های گسترش شبکه‌های اجتماعی مجازی می‌باشد، اما باید توجه کرد بسنده کردن به این نوع تعاملات می‌تواند سبب انزوای اجتماعی و دور افتادن از اجتماع شود. این مسئله به مرور زمان باعث جایگزینی نوعی ارتباطات و تعاملات مجازی و خالی از معنا به جای تماس‌های اجتماعی حقیقی شده و سبب ایجاد نوعی افسردگی اجتماعی در افراد می‌شود، که این مسئله از مهم‌ترین دلایل ترک فضای مجازی و به عبارتی دیگر مرگ مجازی می‌شود. این موضوع در پژوهش علی ربیعی و فرشته محمدزاده که در رابطه با آسیب‌های استفاده از اینترنت و فضای مجازی بوده است به اثبات رسیده است.

رشد فضای مجازی؛ پدیده‌ای غیرقابل انکار

به گزارش دو گروه تحقیقاتی موسوم به وی آر سوشیال(We Are Social) و هوت‌سوئیت(Hootsuite) تا اوایل سال ۲۰۱۹، تعداد کاربران شبکه‌های اجتماعی در سرتاسر جهان به ۳/۵ میلیارد نفر رسیده است. در طی ۱۲ ماه گذشته ۲۸۸ میلیون کاربر جدید به شبکه‌های اجتماعی اضافه شده‌اند که این آمار، یک افزایش ضریب نفوذ ۴۵ درصدی را نشان می‌دهد. میزان بهره‌مندی از رسانه‌های اجتماعی در سراسر جهان بسیار متفاوت است، بطوری که میزان نفوذ آن در بخش‌هایی از آفریقا، تنها نرخی تک رقمی دارد.

این آمار و ارقام حاکی از آن است که رشد شبکه‌های اجتماعی در زندگی امروزی از بدیهیات است که به زودی وارد زندگی تمامی افراد در سرتاسر دنیا می‌شود. حال باتوجه به این موضوع و این مهم که شبکه‌های اجتماعی مجازی دارای مزایا و معایبی می‌توانند باشند، نحوه استفاده و کاربرد این ابزار و تکنولوژی، از مهم‌ترین موضوعات پیش روی کارشناسان و افراد است. فناوري‌هاي ارتباطي معاصر در اكثر سطوح جامعه منجر به انتقال بخش بزرگي از ارتباطات سنتي چهره به چهره به فضاي مجازي شده است. اين روند به شكستن الگوهاي سنتي از تماس‌هاي انساني به ايجاد دوستي وب و گسترش حجم روابط آنلاين رسيده است.

حال با توجه به این مباحث می‌توان گفت مرگ مجازی یکی از موضوعاتی است که در پی گسترش شبکه‌های اجتماعی مجازی بوجود آمده است و متناسب با رشد میزان شبکه‌های اجتماعی مجازی نیز، رشد خواهد کرد. اما نکته قابل ملاحظه این است که عوامل و دلایل اصلی بروز این پدیده در میان افراد باید شناسایی شده تا با استفاده و مطالعه و بررسی آن‌ها و برنامه‌ریزی دقیق مثل ایجاد یک محیط سالم و مملوء از روابط صمیمانه در خانواده و میان اعضای فامیل و دوستان؛ ایجاد و راه‌اندازی شبکه‌های اجتماعی سالم و مفید برای مبارزه با شبکه‌های اجتماعی مخرب؛ آموزش و فرهنگ‌سازی؛ عدم برخورد سلبی مثل فیلترینگ و مانور بر روی شبکه‌های اجتماعی به دلیل برانگیختن حس کنکجاوی افراد بخصوص نوجوانان؛ نظارت کارشناسانه و مستمر بر فضای جوامع مجازی و برنامه‌ریزی برای آینده بتوان میزان آسیب شبکه‌های اجتماعی مجازی در زندگی روزمره را کاهش داد و بتوان جنبه مثبت ایجاد و گسترش پدیده‌ای بنام شبکه‌های اجتماعی مجازی را پررنگ‌تر کرد.

زمان انتشار: دوشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۹۸ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 77136

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب