عضو هیات علمی دانشگاه مطرح کرد؛

سدهای کوتاه چند منظوره و مشارکت مردم محلی مهمترین مسئله در توسعه آن ها

عضو هیات علمی دانشگاه گفت: مسئله مهم دیگر در توسعه سدهای کوتاه در دنیا مشارکت مردم محلی در نگهداری از آن ها است، موضوعی که در کشور ایران به هیچ عنوان به آن توجهی نمی شود و به عبارتی دیگر مسئله نگهداری آتی از این سدها هیچ جایگاهی ندارد.

دکتر محسن آرمین در گفت و گو با خبرگزاری علم و فناوری در خصوص وجود سد های کوچک اظهار داشت: همبستگی قوی بین وجود آب برای تولید محصولات کشاورزی و دامی و درآمد جوامع روستایی فقیر وجود دارد، تغییرات بارندگی، به ویژه خشکسالی ها، معیشت جوامع روستایی فقیر را تحت تأثیر قرار می دهد.

وی ادامه داد: یکی از ابزارهای افزایش مقاومت و انعطاف پذیری مردم نسبت به این شوک های ناگهانی، ذخیره آب در طی فصول مرطوب در سدها است تا اینکه بتوان در طی فصل خشک محصولات کشاورزی را آبیاری کرد و آب مورد نیاز برای احشام را نیز تأمین کرد.

میانگین بارش در ایران 250 میلی متر در سال

آرمین افزود: کشور ایران با میانگین بارش ۲۵۰ میلی متر در سال، جزء نقاط خشک دنیا محسوب می گردد. همه مسئولین و متولیان و دست اندرکاران صنعت آب کشور خود را موظف به بهره برداری و استفاده بهینه از آب های موجود این سرزمین می دانند.


وی تصریح کرد: در این راستا وزارت جهاد کشاورزی و سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور بر اساس رسالتی که به عنوان بهره برداری از آب و استفاده بهینه آن به عهده دارند و به استناد اعتقادات علمی، مطالعات مهار بخشی از سیلاب و رواناب های سطحی و تنظیم، ذخیره و استفاده درست از این نعمت خدادادی را در دستور کار خود قرار داده است و جهت نیل به این هدف والا که همان رفع محرومیت از کشور است، جند سالی است که مطالعات ساخت سدهای کوتاه چند منظوره را هدف قرار داده است.

این عضو هیات علمی دانشگاه یادآور شد: حاصل این مطالعات شناسائی و بررسی ساختگاه ها جهت ذخیره و تنظیم آب به منظور آبیاری اراضی کشاورزی در مناطق مختلف کشور است که این ساختگاه¬ها از منظر آورد هیدرولوژیکی رودخانه، شرایط مورفولوژیکی مناسب، وجود مناطق و دشت های هدف نیازمند به آب و در نهایت به لحاظ فنی و اجرائی بالاخص شرایط زمین شناسی و زمین شناسی مهندسی مورد ارزیابی و غربال قرار گرفتند.

 

توسعه سدها در انحصار وزارت خانه های دولتی


وی عنوان کرد: به عنوان مهمترین مسئله در توسعه چنین سدهایی در کشور ایران می توان به این موضوع اشاره کرد که توسعه این سدها همچنان در انحصار وزارت خانه های دولتی با سرمایه گذاری های عمدتاً فنی و رویکردهای از بالا به پایین است، در صورتی که مشارکت همگانی (Communal Involvment) در پروژههای سدهای کوتاه و مالکیت آنها توسط جوامع محلی، برای اطمینان از پایداری در منطقه یک ضرورت است. معمولاً جوامع محلی افرادی را برای عضویت در یک یا چند کمیته سد منصوب می کنند که این کمیته ها جلسات منظمی را جهت رسیدن به اهداف زیر برگزار می کنند.

 آرمین به اهداف مهم در خصوص کمیته سد اشاره کرد و گفت: سهیم شدن در طراحی سد، روشن شدن وضعیت مالکیت اراضی و موضوع غرامت آن ها،  سازماندهی مدیریت سد، توجه به صورت حساب و گزارش ها ، شناسایی درآمدهای مادی و معنوی (اجتماعی) و انجام فعالیت های بلند مدت حفاظت آب و خاک در حوزه آبخیز و نگهداری از آنها از جمله این اهداف است.


وی با بیان اینکه پروژه های سدهای کوتاه معمولاً از ابتدا بدون یک موافقت حداقلی از جوامع محلی قابل اجرا نخواهند بود افزود: این توافقات شامل تنظیم اساسنامه و آیین نامه ها برای گروه هایی است که مالکیت و مدیریت سد را به عهده دارند. مشارکت همگانی و حمایت کافی از جوامع محلی نقطه شروع انتخاب حوزه آبخیز و مکان احداث سد خواهد بود.

عضو هیات علمی دانشگاه ابراز داشت: تصمیم گیری ها راجع به مکان احداث و ارتفاع یک سد بستگی به ملاحظات فنی و هزینه ای و همچنین سلایق جوامع محلی دارد، اگر چه سلایق جوامع محلی باید نقطه شروع در انتخاب مکان احداث سد باشد.

 

وی تأکید کرد: در انتخاب مکان احداث و ظرفیت یک سد باید محدودیت های فنی، موضوع هزینه و گزینه های متفاوت به دقت تشریح شوند و در آغاز کار همراه با یکسری کارهای احیایی در داخل حوزه آبخیز برای کنترل رسوب گذاری مورد موافقت قرار گیرند. برای اطمینان از پایداری پروژه سدهای کوتاه این موضوعات خیلی مهم هستند در صورتی که این رویکرد در ایران هیچ گونه جایگاهی ندارد.


آرمین با بیان اینکه در توسعه سدهای کوتاه چند منظوره در ایران اغلب بر طراحی مهندسی عمران و جنبه های سازه ای آنها توجه شده است ، تصریح کرد:  در همین زمینه مطالعات مربوط به ارزیابی این سدها در کشور ایران نشان می دهد که بسیاری از این سدها فقط بعد از چند سال به سرعت از رسوب پر می شوند. هنگامی که سدها با رسوب پر می شوند، جوامع روستایی که برای تأمین آب مورد نیاز دام ها و آبیاری زمین های کشاورزی شان به آن ها وابسته هستند از خدمات سد بی بهره می شوند و امرار معاش آنها به طور جدی تحت تأثیر قرار می گیرد.

وی ابراز کرد: با این وجود، بررسی دستورالعمل های طراحی این سدها نشان می دهد که هیچ گونه بررسی نسبت به تولید رسوب در حوزه آبخیز این سدها و اثر رسوب گذاری آینده روی عمر سد و ذخیره آب این سدها صورت نگرفته است.

عضو هیات علمی دانشگاه خاطر نشان کرد:  توانایی برآورد میزان ته نشست رسوب در سدهای کوتاه یک ضرورت است برای اطمینان از اینکه سدها در حوزه های آبخیزی که میزان تولید رسوب آنها زیاد است، احداث نشوند، ابعاد سد به طور صحیح تعیین شود و همچنین در حوزه های آبخیزی که اقدامات حفاظت آب و خاک و دیگر اقدامات حفاظتی اولیه نیاز است تا اینکه سد احداث شده یک عمر مفید منطقی و معقول داشته باشد، به سرعت شناسایی شوند تا اینکه فعالیت های کنترلی و علاج بخش که تأثیر معنی داری بر میزان ته نشست رسوب آنها دارد در آنجا انجام شود.


مشارکت مردم محلی مهمترین مسئله در توسعه سدهای کوتاه

عضو هیات علمی دانشگاه یکی دیگر از مسائل مهم در توسعه سدهای کوتاه در دنیا را مشارکت مردم محلی در نگهداری از آن ها برشمرد و افزود: موضوعی که در کشور ایران به هیچ عنوان به آن توجهی نمی شود و به عبارتی دیگر مسئله نگهداری آتی از این سدها هیچ جایگاهی ندارد، مشارکت جوامع محلی در مدیریت و نگهداری سد نقش و اهمیت به سزایی در کارایی و عملکرد مستمر و طولانی مدت این سازه ها دارد. مسئولیت نگهداری از این سازه ها در اصل بر عهده ذی نفع مستقیم آن ( جوامع محلی) است. اگر چه جوامع محلی معمولاً از نظر منابع مورد نیاز محدودیت دارند ولی آنها می-توانند مسئولیت وظایف نگهداری معمولی را به طور مؤثری به عهده بگیرند.

وی تأکید کرد: بهتر است که گروه های مدیریت محلی در طول مراحل اولیه مطالعات و ساخت سازه انتخاب شوند. وقتی اعضاء گروه انتخاب شده اند باید آموزش های مناسب در مورد فعالیت هایی که انتظار می رود انجام دهند را فرا گیرند. مهم است که آموزش در طی مرحله ساخت که اعضاء گروه یاد می¬گیرند اجزاء ساختمانی سد چگونه ساخته می شوند، صورت گیرد.

آرمین بیان کرد: بنابراین آنها دانش عملی فن هایی که برای نگهداری سد اجرا خواهند نمود را فرا می گیرند. همچنین مهم است که آنها به طور مستقیم درگیر ساخت سازه هیدرولیکی شوند.
به منظور افزایش سرمایه های کافی، برای نگهداری فوق العاده در شرایط مورد نیاز، باید ذی نفع مستقیم آن به طور منظم به یک شکلی، مقداری از این سرمایه را بپردازد یا اینکه مالیات بدهد. بدیهی است که این مبالغ دریافتی باید در محاسبات اقتصادی محلی لحاظ شوند.

وی در پایان به روش های نگهداری از سد های کوچک محلی اشاره کرد  و گفت: بخش کوچکی از هزینه را باید دامداران به ازاء میزان آب مصرفی هر دام از مخزن سد بپردازند،  بخش دیگری از هزینه باید توسط کشاورزانی که از آب سد برای آبیاری اراضی شان استفاده می کنند پرداخت شود که این میزان متناسب با سطح اراضی آبیاری شده است که در این روش سرمایه ای بدست می آید که وظایف نگهداری به طور خودگردان بوسیله جوامع محلی انجام می گیرد و مشکلات اعتبارات مالی نگهداری سد مرتفع می شود.

انتهای پیام/ سیده زینب حیدری

زمان انتشار: شنبه ۳۱ فروردین ۱۳۹۸ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 77158

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب