همسویی دانشگاه و صنعت، کلید توسعه و پیشرفت خبرگزاری علم و فناوری - همسویی دانشگاه و صنعت، کلید توسعه و پیشرفت
علم و فناوری گزارش می دهد؛

همسویی دانشگاه و صنعت، کلید توسعه و پیشرفت

عدم برآورد نیازهای روز جامعه ریشه در ناهماهنگی میان دو نهاد دانشگاه و صنعت دارد که در صورت غفلت از این مهم، مسائل و مشکلات جامعه به قوت خود باقی خواهند ماند.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ جامعه ایران نیازمند رشد و توسعه‌اي متوازن و هماهنگ است تا در سایه آن بتواند زندگی‌اي بهتر و توأم با رفاه و آرامش بیشتر براي اعضاء خود فراهم آورد. به این منظور الزامی است تا نظام‌ها و نهادهاي مختلف اجتماعی در راه نیل به این هدف از هماهنگی و ارتباطی پویا برخوردار باشند و با ارتباطات متقابل خود راه رسیدن به توسعه متوازن را هموار سازند.

نهاد دانشگاه از نهادهاي اصلی فرهنگی-علمی هر جامعه‌اي است که بار آموزش و پرورش جوانان هر جامعه را بر عهده دارد و باید تلاشی همه جانبه در راه ایجاد و رشد متخصصان علمی جامعه از خود نشان دهد. متخصصانی که باید بار اصلی توسعه و پیشرفت ایران امروز را بر دوش کشند.

آنچه عقل و منطق بر آن حکم می‌کند و تجربه کشورهاي پیشرفته صنعتی نیز مؤید آن است، حاکی از لزوم و ضرورت ارتباطی مستمر و محکم میان دانشگاه و صنعت در هر جامعه‌اي است. به نظر می‌رسد ما در صورتی می‌توانیم به سوي توسعه و پیشرفت صنعتی گام برداریم که از ارتباط متقابل این دو نهاد غافل نباشیم، صنایع کشور در صورتی به رشد و توسعه واقعی دست خواهند یافت که از طرح‌هاي تخصصی و مبتکرانه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها و صاحبان اندیشه بطور جدي استفاده کنند و از دانشگاه‌ها در راه تولید صنعتی خود یاري گیرند و دانشگاه‌ها نیز وقتی در راه توسعه و پویایی قرار می‌گیرند که دانش و تخصص خود را در تولیدات صنعتی صنایع متجلی سازند و در راه تحقیق و پژوهش براي پاسخگویی به نیازهاي صنایع و نیازهاي جامعه گام‌هایی جدي بردارند.

اساسا دانشگاه‌ها جایگاه تولید علم و دانش‌اند و این علم باید در جایی به مصرف رسد و یکی از ضروري‌ترین و مهم‌ترین مکان‌هایی که نیازمند مصرف این علم و دانش‌اند صنایع می‌باشند.

آنچه متأسفانه در کشور ما و از هنگام شکل‌گیري صنایع و دانشگاه‌ها دیده شده است، نوعی بی‌توجهی و حتی بدبینی متقابل میان صنایع و دانشگاه‌هاست، صاحبان صنایع علاقه‌اي به برقراري ارتباط با دانشگاه‌ها و بهره‌مندي از دانش و علم آن‌ها از خود نشان نمی‌دهند و بعضا حالتی از بدبینی نسبت به دانشجویان و فارغ‌التحصیلان در بین آن‌ها به چشم می‌خورد که افق برقراري ارتباط را تیره و تار می‌سازد. و از طرف دیگر دانشگاهیان و دانشجویان نیز تصویر روشنی از صاحبان صنایع و کار صنعتی در ذهن خود ندارند و این مسایل روي هم رفته ایجاد چنین ارتباطی را دشوار می‌سازد.

تجربه‌های جهانی موفق از ارتباط دانشگاه و صنعت

وقتی از شرایط مطلوب رابطه دو نهاد اجتماعی صحبت می‌کنیم، باید شرایطی را در نظر آوریم که ارتباطی متقابل میان نظام‌ها و نهادهاي مختلف یک جامعه برقرار است و به قول پارسونز، شرایطی را در نظر می‌گیریم که ارتباطات و داد و ستدهاي متقابل نظام‌ها و نهادها، جامعه را در «حالت تعادل کارکردي» قرار می‌دهد. در این شرایط داد و ستدهاي متقابل نظام‌ها و نهادها باعث رشد و توسعه هریک از نهادها و در نتیجه باعث رشد و باروري و پیشرفت نظام اجتماعی کل می‌گردد. از طرف دیگر، در شرایط مطلوب وجود رابطه متقابل میان دانشگاه‌ها و صنایع، مهندسان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها که در واقع، از جمله بروندادهاي مهم نهاد دانشگاه به حساب می‌آیند به درستی و به دقت در صنایع بکار گرفته می‌شوند و زمینه بهره‌مندي صحیح و کارکردي از آن‌ها فراهم می‌آید.

در اینجا ما به دو تجربه موفق کشورهای تایوان و مالزی اشاره مختصری می‌کنیم و در ادامه به وضعیت ارتباط دانشگاه و صنعت در کشور ایران می‌پردازیم.

تایوان

»به علت عدم کارآیی ساختار صنعتی کشور، دولت به منظور شتاب بخشیدن به اعتلاي تکنولوژیک علوم و توسعه در سال ۱۹۷۳ «مؤسسه تحقیقات تکنولوژي» را تأسیس کرد. این مؤسسه به عنوان رابطی بین تحقیقات توسعه در دانشگاه‌ها و مؤسسات و صنایع دولتی و خصوصی عمل می‌کند.

همچنین تأسیس یک پارك علمی ـ صنعتی در ۸۰ کیلومتري جنوب غربی چین تایپه، مثال خوبی از فعالیت‌هاي دولت و پیوند صنعت و دانشگاه در این کشور است. در حال حاضر، تحولات مذکور در متن استراتژي‌هاي کلان صنعتی، تایوان را به عنوان یکی از ببرهاي آسیایی مطرح کرده، به شکلی که سرمایه صنعتی و تولید صنعتی در این کشور از اهمیت ویژه‌اي برخوردار است.

مالزي

در «برنامه پنجم توسعه اقتصادي این کشور ۵۹ درصد بودجه تحقیقاتی دولت به واحدهاي تحقیق و توسعه صنعتی و ۳۲ درصد به دانشگاه‌ها اختصاص یافته است. براي ایجاد پیوند بین صنعت و دانشگاه و دولت و گذر از مرحله تحقیق و توسعه کشاورزي و رسیدن به مرحله صنعتی اداره تحقیقات دولتی با همکاري 8 دانشگاه و صنایع اصلی کشور آغاز بکار کرد. دولت براي تسهیل امر تحقیقات و روي آوردن به این امر، اقداماتی را صورت داده است، از جمله معافیت‌هاي مالیاتی صنایعی که دست به تحقیقات می‌زنند، پرداخت مناسب برابر حق‌التدریس به استادانی که در این فعالیت‌ها شرکت می‌کنند، همچنین تأسیس اولین «پارك تکنولوژي» در سال ۱۹۸۸ که از امکانات تجاري کردن نتایج تحقیقات برخوردار است.

مهم‌ترین تجربه موفق این کشور در زمینه مدیریت پیوند میان دانشگاه، صنعت و دولت بود. مکانیزم جدید «تشدید تحقیقات در زمینه‌هاي داراي اولویت» نامیده می‌شود. بر اساس این مکانیزم هیأت مرکزي تحقیقات متشکل از گروه‌هاي کشاورزي، صنعت، پزشکی و استراتژیک تشکیل گردید تا پیشنهادات تحقیقاتی ارائه شده توسط وزارتخانه‌هاي مختلف را بررسی و تصویب نماید. یکی از معیارهاي مورد استفاده این هیأت براي تصویب بودجه‌هاي تحقیقاتی وجود پیوندهاي دو جانبه با دانشگاه یا سه جانبه با دانشگاه و دولت است و پروژه‌هاي مشترك نسبت به پروژه‌هاي مستقل از اهمیت بیشتري برخوردار هستند. نتیجه آنکه مالزي، کشوري است که با برخورداري از دو فرهنگ چینی و اسلامی، جزیی از ببرهاي آسیایی به‌شمار می‌آید، که به خصوص در دوران مهاتیر محمد به موفقیت‌هاي چشمگیري دست یافت. در این دوره بخش سرمایه صنعتی چیره شد و بخش پژوهش در طی دو دهه، در صنعت و دانشگاه فعال گشت.

وضعیت ارتباط دانشگاه و صنعت در ایران

بی‌شک اگر بخواهیم بطور اجمالی نگاهی به مهم‌ترین دلایل وجود چنین وضعیتی که حکایت از نقایص وجود ارتباط متقابل کارکردي و وجود اختلال رابطه‌اي میان دانشگاه و صنعت در ایران امروز دارد داشته باشیم، همین وابستگی به خارج و وارداتی بودن طرح‌ها و تکنولوژي‌ها و آموزشگاه‌ها، در کنار نقصان وجود برنامه‌هاي بلندمدت و استراتژي‌هاي کلان و خرد صنعتی از مهم‌ترین عوامل ایجاد چنین وضعیتی است. کشور ما به دلیل عقب ماندن از قافله علم و تکنولوژي در طول ادوار تاریخی و همچنین قرار گرفتن در سر راه ایلات سرگردان آسیاي مرکزي در گذشته، و در حدود یکصد سال اخیر با واقع شدن در معرض امواج مدرنیزاسیون و نوسازي در سطح جهانی با گسست و عدم تعادلی روبه‌رو شده است که نتایج آن در باب ارتباط صنعت و دانشگاه نیز مشهود است، همچنین تا به حال کمتر عزم جدي براي متناسب‌سازي دانشگاه‌ها و مواد درسی ارائه شده در آن‌ها و نیز متناسب‌سازي طرح‌هاي صنعتی و تکنولوژي مورد استفاده در صنایع با نیازهاي بنیادین و امروزي جامعه دیده شده است، همچنان که تا به حال چنین عزمی در راه تنظیم برنامه توسعه صنعتی کشور و متناسب ساختن دانشگاه‌ها و صنایع با آن نیز کمتر به چشم آمده است. وجود چنین تناسب‌هایی در کنار وجود واحدهاي واسطی که امر ارتباط را تسهیل سازند می‌تواند به ارتقاء و بهبود رابطه دو نهاد دانشگاه و صنعت کمک کند، ضمن آنکه حمایت‌هاي دولتی نیز بسیار حایز اهمیت است.

مطالعه بروندادهای پژوهشی حاصل از مشارکت صنعت و دانشگاه در پایگاه اسکوپوس طی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵نشان می‌دهد ۱/۸ درصد کل بروندادهای پژوهشی جهانی در نتیجه مشارکت پژوهشگرانی از حداقل یک داشگاه و یک موسسه صنعتی منتشر شده است که این میزان در خصوص کشورهای منطقه خاورمیانه معادل ۱/۳ درصد و در خصوص ایران معادل ۰/۲ است. بررسی روند تحول همکاری‌های صنعت و دانشگاه در جهان نشان می‌دهد که میزان این همکاری‌ها از ۲/۱ درصد کل بروندادهای علمی در سال ۲۰۰۶ به ۱/۷ درصد کل بروندادهای علمی در سال ۲۰۱۵ کاهش یافته است. با این وجود، سهم بروندادهایی حاصل از مشارکت صنعت و دانشگاه ایران در بازه زمانی ده ساله مورد مطالعه با فراز و فرود محسوسی مواجه نبوده است. بطور کلی، سهم بروندادهای حاصل از مشارکت صنعت و دانشگاه در ایران ۵/۵ برابر کمتر از متوسط خاورمیانه و ۸ برابر کمتر از متوسط جهانی بوده است.

غلامرضا غفاری معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مراسم گرامیداشت روز معلم و تجلیل از مقام استاد در دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، به نقل از وزارت علوم، با تاکید بر این نکته که در دنیای امروز، دانشگاه به عنوان یک نهاد اجتماعی اثرگذار شناخته می‌شود، گفت: این مکان باید در جامعه با تولید علم و همچنین نقش نقادی نیز داشته باشد. زمانی این مهم تحقق می‌یابد که دانش‌آموخته علاوه بر توانمندی‌های علمی، توانمندی اجتماعی را با کسب مهارت‌های زندگی نیز داشته باشد. در نتیجه امیدواریم با تلاش بیشتر در مسیر اهداف دانشگاه‌ها و با برنامه‌ریزی دقیق بتوانیم دانشجو و استاد در دانشگاه اجتماعی همراه و همگام با مسائل اجتماعی حرکت کنند تا شاهد ایرانی آباد و بهره‌مند از توسعه واقعی و پایدار باشیم.

در کشور ما، ایران پس از ورود دانشگاه و ایجاد صنایع جدید دغدغه رابطه این دو نهاد همیشه مطرح بوده است. پس از انقلاب و بخصوص در سال‌هاي اخیر گام‌هایی در جهت ارتقاء چنین ارتباطی برداشته شده است که می‌توان به گسترش آن امیدوار بود. کاربردي کردن تحقیقات دانشگاهی و حمایت صنایع از این تحقیقات، ایجاد شرایط لازم و جاذب جهت اشتغال بکار فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در صنعت و ایجاد زمینه مناسب و سهل براي ادامه تحصیل فارغ‌التحصیلان در دانشگاه، تشکیل مراکز تحقیقاتی مشترك دانشگاه و صنعت، ایجاد شرکت‌هاي واسط مرکب از دولت، دانشگاه و صنعت در راستاي شناخت و هدایت بخش صنعت به دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی،  توسعه رشته‌هاي تحصیلی مورد نیاز صنعت در دانشگاه‌ها و تأسیس دفاتري در دانشگاه‌ها از طرف کارخانجات بزرگ صنعتی و تأسیس دفاتر دانشگاه‌ها در صنعت از جمله فعالیت‌هایی است که در جهت پیوند دانشگاه با صنعت و نیازهای روز جامعه می‌توان انجام داد.

 

 

منابع مورد استفاده شده:

پژوهش محمدامین عرفان‌منش، زهره مقیسه و مرجان فروزنده شهرکی در رابطه با مقایسه سهم بروندادهای پژوهشی حاصل از همکاری صنعت و دانشگاه در ایران، خاورمیانه و جهان.

پژوهش ابراهیم فیوضات و رضا تسلیمی تهرانی با موضوع بررسی جامعه‌شناختی رابطه دانشگاه و صنعت در ایران امروز.

زمان انتشار: پنج شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۶:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 77484

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب