بکارگیری توان نخبگان، عامل ساماندهی فضای آموزش عالی در کشور

جذب و بکارگیری پژوهشگران نخبه کارآفرین در دانشگاه ها و نیز فراهم سازی بسترهای اشتغال دانش بنیان، منجر به نقش آفرینی موثر آنان در شکوفایی اقتصادی کشور خواهد شد.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از گیلان؛ نقش آفرینی فعال نخبگان در زیست بوم علمی کشور عامل اصلی توسعه اقتصاد دانش بنیان بوده که این امر مستلزم تحول در نظام آموزش عالی است.

 

دانشگاه و تربیت نیروی انسانی متخصص

سرمایه انسانی از بنیادی ترین عوامل رشد و توسعه همه جانبه کشورها به شمار می رود. عدم کفایت عامل مذکور در کشورهای در حال توسعه قابل لمس تر بوده و در به تاخیر افتادن توسعه در این کشورها بسیار تاثیرگذار است. نیروی انسانی متخصص و پویا، مهمترین سرمایه برای حفظ و گسترش جریان توسعه بوده به طوری که امروزه سرمایه گذاری های فراوانی برای تربیت و ایجاد این منابع ارزشمند در کشورها به اجرا در می آید.

امروزه دانشگاه ها محور توسعه کشورها محسوب می شوند، زیرا که تربیت بخش قابل توجهی از سرمایه انسانی را بر عهده دارند. وظیفه اجتماعی کردن، هدایت جویندگان علم در عرصه شناختی و روانی تحت فرآیندهای تعریف شده، درک نیازها و منافع ذینفعان آموزش عالی و تمرکز بر آن، تأکید بر تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز جامعه، تربیت شهروندان فرهیخته و ... برخی از مهمترین کارکردهای این نهاد به شمار می رود.

 

بازتعریف نقش دانشگاه با توجه به انتظارات جامعه

با توجه به اهمیت نقش دانشگاه به عنوان یکی از نهادهای اصلی در جامعه امروز، کم توجهی به رسالت های آن، تبعات زیان باری را برای جامعه به همراه خواهد داشت. دانشگاه ها قادر به رفع و پیشگیری از بروز انواع چالش های پیچیده ای که جوامع کنونی جهان با آن روبرو می شوند، هستند.

در دهه های گذشته، عموماً دانشگاه ها مسئولیت آموزش را بر عهده داشتند، اما با رشد جوامع انسانی هر روزه نیازها و خواسته های بشری افزونتر و مطالبات متنوع تر شده است. این مطالبات و نیازها در ارتباط با دانشجویان پیچیده تر و حساس تر است، زیرا که افراد این قشر دارای جایگاه ویژه ای در سطح جامعه هستند. و دانشگاه نیز با توجه به انتظارات جامعه، نقش تازه ای را در مقابل خواسته های جدید در کنار رسالت پیشین خود که انتقال علم و دانش بوده، در نظر گرفته است.

با توجه به انتظارات جامعه و بازتعریف نقش دانشگاه، اکنون هدف ایجاد شغل در آینده یکی از اصول اساسی کارکردهای دانشگاه ها به شمار می رود و ضرورت تعامل کارکرد دانشگاه و اقتصاد در زمینه های اجتماعی و فرهنگی پررنگ تر و قابل توجه تر شده است. در عصر حاضر، نقشی که برای سرمایه انسانی در اداره جوامع و تبدیل ثروت طبیعی به دارایی های واقعی تعریف می شود، دستخوش تغییرات پرشتاب شده است. امروزه، از دانشگاه انتظار می رود که در رفع و کاهش نیازها و خلاءهای فرهنگی و اجتماعی هم پای علم و دانش در سطح جامعه حضوری فعال داشته باشد؛ چرا که ایفای نقش صرفاً آموزش و تربیت نیروی بازار کار و اقتصاد محور را می توان بر عهده مراکز صرفاً تخصصی و فنی و حرفه ای نیز گذاشت، ولی تنها این دانشگاه ها هستند که مأموریت دارند انسان هایی فرهیخته با توانایی حل مشکلاتی همچون فقر، نابرابری، آلودگی های زیست محیطی، آسیب های اجتماعی، کیفیت زندگی، تعادل اقتصادی، توزیع ثروت براساس عدالت و... تربیت کنند.

 

لزوم حرکت به سوی دانشگاه های تحول آفرین

در دوره های مختلف براساس نیاز و شرایط جوامع، نقش آموزش عالی بارها تغییر یافته است. شرایط اقتضایی دانشگاه را به سمت وظایف حیاتی خود که همان ارتباط با محیط است، هدایت می کند. دانشگاه ها در روند حرکت خود از ابتدا تاکنون چهار نسل را پشت سر گذاشته اند. نسل اول (آموزش محور)، که هدف از آن آموزش و تربیت نیروی انسانی حرفه ای بود و توسط رئیس دانشگاه مدیریت می شد. نسل دوم (پژوهش محور)، که توسط دانشمندان نیمه وقت مدیریت می شد و علاوه بر آموزش به جنبه پژوهش نیز می پرداخت و خروجی آن شامل افراد حرفه ای و علمی بود. در نسل سوم (نوآور، فناور و کارآفرین)، هدف بر آموزش، تحقیق و استفاده از دانش قرار داشت و تحت مدیریتی حرفه ای به تربیت افراد متخصص، علمی و کارآفرین می پرداخت. در نسل چهارم، دانشگاه ها (تحول آفرین)، ارزش ها برمبنای مشارکت راهبردی، پرورش کارآفرین و میزان جذب سهم درآمد از منابع خارجی و هدایت و رهبری و همچنین میزان تأثیرگذاری بر سایر عوامل در جوامع تعریف می شوند. آموزش براساس نیاز جامعه و دانشجو انجام می شود و حل چالش های جامعه به عنوان اساس تحقیق در نظر گرفته می شود. اکثر دانشگاه های کنونی ایران در نسل دوم و برخی در نسل سوم قرار دارند.

 

جایگاه نخبگان در رشد علمی کشور

فضای حاکم بر دانشگاه ها نقشی اساسی در تعیین راهبردهای آنها دارد. بهره گیری موثر از نخبگان جامعه در فضاهای آموزشی، علمی و پژوهشی، شتاب لازم را برای حرکت جریان علمی به سوی توسعه همه جانبه کشور فراهم می سازد.

بر اساس تعریف، نخبه فردی برجسته و کارآمد بوده که در ایجاد و توسعه علم، فناوری، هنر، ادب، فرهنگ و مدیریت کشور در چارچوب ارزش های اسلامی اثرگذاری بارز دارد. از طرفی فعالیت های یک فرد نخبه بر اساس هوش، خلاقیت، انگیزه و توانمندی های ذاتی و نیز خبرگی، تخصص و توانمندی های اکتسابی، موجب شتاب بخشی به پیشرفت و اعتلای کشور می شود. به عبارت دیگر، اثرگذاری وی در تولید علم، هنر و فناوری قابل لمس بوده و همچنین هوش، خلاقیت، کارآفرینی و نبوغ فکری او در راستای تولید دانش و نوآوری موجب شتاب بخشی به رشد و توسعه علمی متوازن می شود. با توجه به این گفته ها، جامعه نخبگان به مثابه نیروی انسانی متخصص و متعهد مورد نیاز جامعه برای ایجاد تحول آفرینی در همه بخش های زیرساختی توسعه کشور هستند.

همانطور که ملاحظه می شود، در دانشگاه های نسل سوم و چهارم رقابت افزایش یافته و بهره برداری از دانش در کنار آموزش و تحقیق اهمیت ویژه ای پیدا می کند؛ در نتیجه ارتباط بین صنعت و دانشگاه و نیز تعامل با جامعه نیز افزایش می یابد. بنابراین فرصتی برای دانشگاه ایجاد شده است که در فرآیند رقابت قرار گیرد. محیط اقتصادی و اجتماعی دانشگاه و شرایطی که دانشگاه در آن قرار می گیرد، به نقش سرمایه انسانی و شرایط رقابت اقتصادی به میزان و کیفیت منابع انسانی موجود بستگی دارد. لذا عناصر کلیدی در آموزش و پرورش انسانی در دانشگاه ها نقش اساسی در رشد و توسعه اقتصاد ایفا می کند.

علاوه بر لزوم آموزش و پرورش پژوهشگران نخبه کارآفرین در دانشگاه ها، جذب و بکارگیری آنان در مؤسسات آموزش‌ عالی و نیز بسترسازی اقتصاد دانش بنیان از طریق فراهم آوردن خوداشتغالی نخبگان در پارک های علم و فناوری و مراکز رشد منجر به نقش آفرینی موثر آنان در شکوفایی اقتصادی کشور خواهد شد.

 

بکارگیری توان نخبگان، عامل ساماندهی فضای آموزش عالی کشور

اسماعیل دلخوش مسئول خانه نخبگان بسیج گیلان در گفت و گو با خبرگزاری علم و فناوری با اشاره به نقش تاثیرگذار اجتماع نخبگانی در ارتقای سطح علمی و پژوهشی دانشگاه ‌های کشور تصریح کرد: استفاده از نخبگان منجر به ایجاد هماهنگی بین بخش هاي مختلف علمی و پژوهشی دانشگاه ها در مسیر توسعه کارآفرینی خواهد شد.

وی با تاکید بر لزوم اعمال نظر نخبگان در تغییر محتوای آموزشی رشته های مختلف دانشگاهی خاطرنشان کرد: ارتقاء و اصلاح مستمر محتواهاي آموزشی با توجه به پیشرفت های علمی روز جهان، از ضروریاتی بوده که تاکنون کمتر از سوی دانشگاه های کشورمان مورد توجه قرار گرفته است.

دلخوش فضای حاکم بر جامعه نخبگان را به دور از سیاست زدگی و حاشیه های زائد دانست و افزود: برنامه ریزي هدفمند راجع به ارتقاي فرهنگ علم و نیز توجه به کیفیت و کاربرد پژوهش ها در حل مشکلات جامعه از جمله مهمترین دغدغه های نخبگان کشور بوده که منجر به بهبود و ساماندهی فضای کنونی آموزش عالی خواهد شد.

وی با اشاره به اهمیت تأمین و توسعه امکانات پژوهشی برای نخبگان از سوی دانشگاه ها یادآور شد: ارتباط مستمر بین مراکز آموزشی و پژوهشی در داخل و خارج از کشور از طریق نخبگان علمی و ایجاد بستر تبادل اطلاعات علمی، نقش چشمگیری در پویایی دانشگاه های کشورمان ایفا خواهد کرد.

دلخوش تصریح کرد: استفاده موثر از نخبگان در محیط های دانشگاهی منجر به ایجاد فرهنگ صحیح نقد و انتقادپذیري، ایجاد فرهنگ مطالبه گري، رواج آزاد اندیشی، و نیز همراستا شدن آموزش و پژوهش خواهد شد.

 

لزوم تسهیل روند تأسیس شرکت های دانش بنیان توسط نخبگان

وی با اشاره به لزوم پشتیبانی همه جانبه دولت از جامعه نخبگان تصریح کرد: تدوین جزیره ای برنامه های حمایتی از سوی نهادهای مختلف در ارتباط با حوزه علم و فناوری منجر به منزوی شدن و کاهش کیفیت، کمیت و تاثیرگذاری آنها شده و توان مورد نیاز را در ایجاد اثربخشی لازم نخواهد داشت.

دلخوش هماهنگی و تعامل سازنده بین دولت و مجلس در وضع و اجرای قوانین مربوط به حمایت از نخبگان را امری حیاتی دانست و گفت: لازم است در تدوین برنامه ها تعامل مستمری از سوی دولت با مجلس جهت پرهیز از موضع گیری و ایجاد تضاد شکل گیرد.

وی با تاکید بر لزوم پرهیز از کاغذ بازی های اداری و دست و پا گیر در مسیر حمایت از نخبگان تصریح کرد: وقت، نیرو و عمر نخبگان نباید در مسیر دستیابی به این حمایت ها تلف شود، بلکه با تسهیل پشتیبانی از آنان باید از توان این قشر حداکثر بهره برداری را در مسیر توسعه کشور داشت.

دلخوش با بیان این که باید روند تأسیس شرکت های دانش بنیان توسط نخبگان تسهیل شود، خاطرنشان کرد: تأمین نیازهای اساسی زندگی مثل اشتغال و مسکن، قرار دادن نخبگان در جایگاه متناسب با توانمندی آنها، کمک به تجاری سازی و بازاریابی محصولات شرکت های نخبگانی، کوتاه سازی روند دریافت و نیز کاهش اقساط وام ها، متناسب سازی کمک هزینه های اعطایی با نیازهای نخبگان و ... از جمله مهمترین نیازهای این قشر دانشور کشور است.

با توجه به مطالب بیان شده، لازم است نخبگان در صف مقدم تمدن سازی اسلامی، رشد علمی، تولید فناوری و نیز فرهنگ کشورمان قرار داشته باشند. دانشگاه ها به عنوان نهادهای بسترساز توسعه در کشور نیازمند تحولات بنیادی هستند که تنها در پرتو بکارگیری ایده ها، نظرات و استعدادهای نخبگان قابل دستیابی خواهد بود. نظام مند شدن و پرهیز از حرکت های جزیره ای در حمایت های معنوی، مالی و آموزشی از نخبگان ایرانی منجر به توانمندسازی آنان در مسیر استقلال و خودکفایی ایران اسلامی خواهد شد.

انتهای پیام/

 

 

زمان انتشار: پنج شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۶:۲۵:۰۰

شناسه خبر: 77802

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب