دانشیار گروه محیط زیست و مدیر مرکز رشد واحدهای فناور :

میزان مصرف انرژی‌های فسیلی پشتوانه سیاسی و اقتصادی کشورها است/ ایران از قافله انرژی‌های نو عقب مانده است

ابراهیم فتائی در گفتگو با خبرگزاری علم و فناوری، گفت: افزایش میزان گازهای گلخانه‌ای و تشدیدِ ضریب تمام شدن انرژی‌های فسیلی، سرمایه‌گذاری در این حوزه را الزامی نموده، ضرورتی که متاسفانه در کشور ایران به آن توجه نشده است.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ با توجه به این که ایران کشوري رو به رشد و برخوردار از منابع غنی و گسترده انرژي بوده و یکی از مصادیق الگوي رشد با فشار بر منابع طبیعی محسوب می‌شود، لذا بررسی اثرات زیست‌محیطی مصرف انرژي و رشد اقتصادي در ایران با توجه به اتخاذ رویکرد رشد اقتصادي بالا با حفظ محیط‌زیست، مهم است. در این رابطه مصاحبه و گفتگویی با ابراهیم فتائی، دانشیار گروه محیط زیست و مدیر مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه آزاد اردبیل داشته‌ایم که به شرح زیر است:

-وضعیت مصرف انرژی بطور کلی و انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ایران یکی از کشورهای ثروتمند جهان است که از نظر حجم ذخایر نفتی در جهان رتبه سوم و از نظر حجم ذخایر گاز رتبه دوم را دارد. کشورمان سالانه سهم زیادی از نفت و گاز تولیدی خود را به مصرف داخلی می‌رساند که این مساله نه تنها در ایران، بلکه در دیگر کشورهای نفت خیز خاورمیانه نیز رایج است. مصرف سرانه انرژی در ایران گرچه از متوسط جهانی بالاتر است. در سال 2009 شدت مصرف انرژی در ایران 12.2 برابر ژاپن و 4.1 برابر جهان و در سال 2013، 8.6 برابر ژاپن و 3.4 برابر جهان بوده است. بر اساس محاسبات مراكز رسمي، اگر با همين روال، مصرف انرژي در كشور دنبال شود، در سال 1404 نه تنها صادرات انرژي نخواهيم داشت، بلكه به عنوان وارد كننده اصلي حوزه انرژي به شمار خواهيم رفت. مصرف انرژي كشورمان در 4 بخش توليد، انتقال، توزيع و مصرف است. روند افزايش غيرمنطقي مصرف انرژي در كشور بسيار نگران كننده است. این روند عمدتا به دليل غيراستاندارد بودن سيستم‌های مصرف‌کننده انرژي است. در نيروگاه‌ها و شبكه انتقال و توزيع نيرو، صنايع خودروسازي و ديگر دستگاه‌ها و وسايل انرژي‌بر و ساختمان‌ها و در بخش‌هايي كه اين مصرف‌كننده‌ها ساخته مي‌شود، مشكلات زيادي وجود دارد. ازنظر مصرف برق، ايران نوزدهمين كشور مصرف كننده در جهان است. اگر نيروگاه‌هاي ما براي توليد برق، 100 واحد گاز دريافت كنند، حدود 70 واحد آن طبق آمارهاي ثبت شده به هدر مي‌رود و تنها از 30 واحد آن استفاده مي‌گردد. همچنین برق توليدي از زمان ورود به شبكه انتقال تا رسیدن به دست مصرف‌كننده، بالاتر از 21 درصد هدر مي‌رود.

از تیرماه ۱۳۸۸ تا ابتدای خردادماه امسال حدود ۲ میلیارد و ۷۲ میلیون کیلووات ساعت برق از محل انرژی‌های نو تولید شده که این میزان باعث صرفه‌جویی ۴۵۶ میلیون لیتری مصرف آب در کشور شده است. به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت نیرو(پاون)، در مدت زمان مذکور، دو میلیارد و ۷۲ میلیون کیلووات ساعت از منابع تجدیدپذیر انرژی تولید شده که این میزان تولید برق از محل انرژی‌های تجدیدپذیر توانسته از انتشار حدود یک میلیون و ۴۳۰ هزار تن گاز گلخانه‌ای بکاهد.

براساس این گزارش، هم‌اکنون ۵۵۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر درون کشور در حال احداث است و ظرفیت نصب شده انرژی‌های نو کشور نیز به ۶۵۴ مگاوات رسیده است. همچنین انرژی‌های تجدیدپذیر موجب اشتغال 47 هزار و ۳۲۱ نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در کشور شده است. بررسی اعداد و ارقام موجود در این بخش حکایت از آن دارد که در حال حاضر ۴۵ درصد نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از نوع بادی، ۳۵ درصد از نوع خورشیدی، ۱۶ درصد از نوع برقابی کوچک، دو درصد از نوع بازیافت حرارت و دو درصد نیز از نوع زیست توده است. این در حالی است که بیشترین ظرفیت نصب شده انرژی‌های نو  ایران مربوط به نیروگاه‌های بادی است.

در حال حاضر در ایران عمده‌ انرژی مورد استفاده، از سوخت‌های فسیلی تأمین می‌شود. اقدامات مثبتی که در سال‌های اخیر با ساخت سدهای متعدد و اتمام پروژه‌ی نیروگاه هسته‌ای بوشهر انجام گرفت، باعث افزایش سهم انرژی هسته‌ای و انرژی برق‌آبی در سبد انرژی کشور شد. با این‌حال ایران کشوری گرم و خشک است و تولید برق از نیروگاه‌های آبی منبع پایداری برای تأمین انرژی به حساب نمی‌آید. از طرفی هم اکنون به دلیل زیان بسیار انرژی هسته‌ای به محیط‌زیست، ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای در اروپا متوقف شده و سرمایه‌گذاری‌های کلانی روی انرژی خورشیدی صورت گرفته است. از این‌رو واضح و مبرهن است که ایران با وجود پتانسیل‌های بسیار، چقدر از قافله انرژی‌های نو عقب مانده است.

در سال ۲۰۱۱، بالغ بر ۹ درصد از کل انرژی استفاده شده در کل حوزه‌ها و بخش‌های مختلف آمریکا را انرژی تجدیدپذیر تشکیل می‌دهد. از این ۹ درصد حدود ۱۳ درصد را باد، میزان ۳۵ درصد را انرژی آبی، بالغ بر ۲ درصد را زمین گرمایی، نزدیک به ۴۸ درصد را زیست توده و بیش از ۲ درصد را انرژی خورشیدی تشکیل می‌دهد. این در حالی است که تولید انرژی در ایران بطور مرسوم حول محور استفاده از سوخت‌های فسیلی ارزان می‌چرخد و انرژی‌های نو و تجدیدپذیر از رشد و توسعه قابل دفاعی برخوردار نیستند.

در سال ۱۳۹۱، بالغ بر ۹۸۵۹,۲ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر اعم از آبی، بادی، خورشیدی و بیوگاز در حال بهره‌برداری بوده است. علاوه بر این ظرفیت نیروگاهی، حدود ۳۲.۱ مگاوات نیز سیستم‌های کوچک فتوولتاییک جهت روشنایی معابر و جاده‌ها، چراغ‌های راهنمایی، سیستم‌های مخابراتی و برق‌رسانی روستایی بکار گرفته شده است.

در توجیه انرژی‌های نو باید این نکته را مورد توجه قرار داد که ما از کشورهایی هستیم که در کمربند تابشی انرژی خورشید قرار داریم و بر این اساس در کشور ما پتانسیل بالایی از انرژی خورشیدی از خراسان شمالی تا تبریز وجود دارد. جنوب کشور نیز از این نظر در شرایط خوبی قرار دارد. ما در کشور سالانه ۳۰۰ روز آفتابی داریم. در چنین شرایطی نیاز به لوله‌گذاری برای انتقال گاز نیست. هرجایی که اراده کنید می‌توانید از انرژی خورشیدی برای تولید برق استفاده کنید. منابع بسیار زیادی برای بهره‌برداری از انرژی باد در کشور شناسایی شده است که می‌توان در این مناطق نیروگاه‌های بادی نصب کرد. این نیروگاه‌ها به شیوه اقتصادی برق تولید می‌کنند.

- به نظر شما لزوم استفاده از انرژی‌های پاک در کشور چه می‌باشد؟

با توجه به نیاز روزافزون به منابع انرژی و کم شدن منابع انرژی فسیلی، ضرورت سالم نگه داشتن محیط زیست، کاهش آلودگی هوا، محدودیت‌های برق‌رسانی و تأمین سوخت برای نقاط و روستاهای دورافتاده و... استفاده از انرژی‌های نو مانند: انرژی باد، انرژی خورشید هیدروژن، انرژی‌های داخل زمین می‌تواند جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. امروزه، بحران‌های سیاسی، اقتصادی و مسائلی نظیر محدودیت دوام ذخایر فسیلی، نگرانی‌های زیست‌محیطی، ازدحام جمعیت، رشد اقتصادی و ضریب مصرف، همگی مباحث جهان مشمولی هستند که با گستردگی تمام، فکر اندیشمندان را در یافتن راهکاهای مناسب در حل مناسب معضلات انرژی در جهان، به خصوص بحران‌های زیست محیطی، به خود مشغول داشته است. بدیهی است امروزه، پشتوانه اقتصادی و سیاسی کشورها، بستگی به میزان بهره‌وری آن‌ها از منابع فسیلی دارد و تهی گشتن منابع فسیلی، نه تنها تهدیدی است برای اقتصاد کشورهای صادرکننده، بلکه نگرانی عمده‌ای را برای نظام اقتصادی ملل وارد کننده به وجود آورده است.

بیشتر منابع انرژی تجدید‌پذیر و فنّاوری مورد استفاده برای بهره‌برداری از این منابع، کمترین انتشار گاز کربن را دارا هستند. در بیشتر موارد، یک‌بار نصب آن‌ها تقریبا تولید گاز کربن ندارند و بااین‌وجود می‌توانند انرژی مورد نیاز ما را تأمین کنند. ما هرگز نمی‌توانیم به‌طور کامل از نظر کربن خنثی باشیم، زیرا به‌عنوان منابع برای ساخت پنل خورشیدی، سد و غیره مورداستفاده قرار می‌گیرد، اما بازهم یک تغییر بزرگ است و کاهش قابل‌توجه ای در تولید کربن دارد. آنچه ما باید انجام دهیم، این است که در مسیری قرار بگیریم که کاهش اثر کربن در راستای عمل به مقررات بین‌المللی برای توسعه جهانی، و حفاظت از خودمان در مقابل آب‌وهوای نامتعادل از نتایج آن باشد.

موضوع افزایش میزان گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین از یکسو و تشدیدِ ضریب تمام شدن سوخت‌ها و انرژی‌های فسیلی در آینده از دیگر سو، سرمایه‌گذاری در این حوزه را بیش از پیش الزامی نموده، ضرورتی که متاسفانه در کشور ایران آنچنان که باید نسبت به آن توجه نشده است.

- کشور ما در مقایسه با کشورهای دیگر از نظر استفاده از انرژی‌های پاک چه وضعیتی دارد؟

امارات اکنون نه تنها نفت صادر می‌کند، بلکه می‌تواند به همسایگان خود برق حاصل از انرژی خورشیدی و باد را نیز صادر کند و این در حالی‌ است که در شمال خلیج فارس یعنی در ایران منابع انرژی‌های تجدید شونده فراوان‌تر از کشورهای جنوبی‌است. راه‌اندازی "پارک خورشیدی مُحَمَدِ بنِ رَشیدِ آل مکتوم" در امارات متحده عربی، یکی از اقدامات قابل توجه و برجسته این کشور در عرصه اشاره شده محسوب می‌شود؛ آنچنان که گزارشات موجود نشان می‌دهد، پَنِل‌های تعبیه شده در این پارک خورشیدیِ عظیم، تا سال 2020، قادر خواهد بود قریب به هزار مگاوات انرژی تولید و تامین نماید که در نوع خود،کم نظیر به نظر می‌رسد.

اروپا تا سال ۲۰۵۰، قبل از این که سوخت‌های فسیلی در کمربند طلایی خورشید جهان به پایان برسد، ۲۰ درصد از انرژی خود را از طریق سرمایه‌گذاری در بیابان‌های همین کشورها که بیشترین سوخت‌های فسیلی را دارند به دست خواهد آورد.

در حال حاضر انرژی‌های تجدیدپذیر توسعه خوبی در دنیا پیدا کرده و در این شرایط در ایران تاکنون ۶۵۴ مگاوات برق از طریق نیروگاه‌های تجدیدپذیر تولید شده که این میزان کمتر از یک درصد کل ظرفیت برق ایران است.

زمان انتشار: سه شنبه ۷ خرداد ۱۳۹۸ - ۰۶:۴۵:۰۰

شناسه خبر: 78027

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب