علم و فناوری گزارش می‌دهد:

بررسی شهریه‌های دانشجویی؛ از هاروارد تا آزاد اسلامی/ رشد تحصیلی به چه قیمتی؟

از بررسی مقایسه‌ای کیفیت آموزشی، خدماتی و رفاهی دانشگاه‌های داخلی و خارجی که بگذریم، افزایش شهریه‌ دانشجویی بخصوص در دانشگاه‌های آزاد اسلامی و مقایسه آن با برترین دانشگاه‌های دنیا، یکی از مهم‌ترین معضلات دانشجویی در این روزها است.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ در جوامع کنونی، نظام آموزشی نقش مهمی در تعریف افراد در موقعیت‌های شغلی و و پایگاه‌های اجتماعی گوناگون ایفا می‌کند. گفته می‌شود این نظام، افراد را بر اساس تفاوت در توانایی‌های ارزشمندشان دسته‌بندی کرده و به مسیرهایی از آموزش که ظرفیت‌شان را رشد دهد، هدایت می‌کند. اما واقعیت این است که بسیاری از عوامل دیگر که خارج از کنترل فرد است -موفقیت و عملکرد تحصیلی محصل را تحت تاثیر قرار می‌دهند تا توانایی خود او. این عوامل شامل مواردی مانند تفاوت در سطح و کیفیت آموزش موجود در یک کشور، منطقه یا جامعه‌ای که فرد در آن زندگی می‌کند، نابرابری در دسترسی به زمینه‌های آموزشی مبتنی بر پایگاه طبقاتی، مذهب، نژاد و منشاء قومی یا تفاوت در انگیزه‌ها، ارزشه‌ها و نگرش‌های فرد است.

از طرف دیگر در دنياي امروز، با هدف کوچک کردن نقد دولت در عرصه اجرا و محدود کردن وظايف دولت به امر نظارت در کشورها، همراه دولت، مؤسسات مختلفي براي اداره و انجام وظايف عمومي ايجاد شده‌اند. در کشورهاي گوناگون اين مؤسسات، از نظام واحدي پيروي نمي‌کنند و گستردگي وظايف آن‌ها در يک سطح نيست، اما مي‌توان در تمام آن‌ها ويژگي‌هاي مشترکي چون داشتن شخصيت حقوقي مستقل، داشتن استقلال نسبي و انجام برخي وظايف و خدمات عمومي تحت نظارت نهادهاي دولتي يا وابسته به دولت را يافت. نوعي از اين مؤسسات در کشور ما، مؤسسات عمومي غيردولتي است که بر طبق ماده 5 قانون محاسبات عمومي 1366 به اين نام شناخته شدند.

ماهیت دانشگاه آزاد اسلامی

يکي از مؤسساتي که تحت عنوان مؤسسات عمومي غيردولتي مورد سؤال قرار گرفت، دانشگاه آزاد اسلامي است. اين دانشگاه در سال 1361 توسط هيأت مؤسس خود که همگي از مقامات عالي رتبه کشوري بودند، ايجاد و اساسنامه آن تصويب شد. پس از آن، اساسنامه دانشگاه در سال 1366 به تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيد. اساسنامه اين دانشگاه در سال 1389 اصلاح گرديد و در ماده 5 آن اشاره شد دانشگاه مؤسسه‌اي عمومي و غيردولتي است. با حکم مقام معظم رهبري در تاریخ 19/7/1389 مبنی بر تغییر مواد 5 و 10 اساسنامه، دو ماه ذکر شده در تاریخ 11/8/1389 در جلسه 674 شوراي عالي انقلاب فرهنگي تغيير يافتند و طبق ماده جديد، دانشگاه مؤسسه‌اي غيرخصوصي غيردولتي خوانده شد.

روز 31 ارديبهشت ماه سال 1361 هاشمي رفسنجاني در خطبه نماز جمعه تهران براي اولين بار از طرحي به نام دانشگاه آزاد اسلامي سخن گفت. پس از طرح موضوع خدمت امام خميني (ره)، ايشان با تأسيس نهاد مزبور موافقت نمود. با حمايت مادي و معنوي امام خميني(ره)، زمينه تأسيس دانشگاه آزاد اسلامي با هدف ارتقاي سطح دانش و فرهنگ جامعه، تأمين نيروي انساني متخصص مورد نياز کشور، ايجاد زمينه مناسب براي فعاليت همه جانبه مردم در امر گسترش و اعتلاي دانش و پژوهش فراهم گرديد. در همان سال، اساسنامه دانشگاه نوشته شد که بر اساس آن دانشگاه مؤسسه عام‌المنفعه‌اي معرفي گرديد که همه هزينه‌هاي آن صرف امور مربوط به دانشگاه مي‌شود. 3 ماه بعد روز چهارم اسفند ماه سال 1361 در گوشه‌اي از روزنامه رسمي ايران آگهي به چشم مي‌خورد که موجوديت دانشگاه آزاد اسلامي را اعلام مي‌کرد. طبق اين آگهي مؤسسان دانشگاه آزاد اسلامي اعلام شدند.

در اساسنامه دانشگاه آزاد اسلامي مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي، تعريف خاصي از دانشگاه آزاد اسلامي ارائه نشده اما مي‌توان گفت اين دانشگاه، مؤسسه‌اي غيرانتفاعي با هدف آموزش و پژوهش است که تابع مقررات آئين‌نامه‌هاي مربوط به مؤسسات آموزش عالي غيردولتي غيرانتفاعي است. دانشگاه آزاد اسلامي از مؤسساتي است که با وجود اينکه هدف آن گسترش و اداره خدمت عمومي در بخش آموزش و پژوهش است و کسب درآمد نيست اما داراي درآمد است. به همين دليل، مؤسسه غيرانتفاعي خوانده شده است.

همچنين مؤسسه آموزش عالي غيردولتي غيرانتفاعي و دانشگاه آزاد اسلامي، هر دو توسط هيأت مؤسس، هيأت امنا، رئيس يا قائم مقام و شوراي دانشکده و با توجه به اساسنامه مصوب اداره مي‌شوند و هر دو شهريه‌اي از دانشجويان اخذ مي‌نمايند. از سوي ديگر آغاز کار هر دو با سرمايه غيردولتي است. در مؤسسات غيردولتي غيرانتفاعي، ايجاد مؤسسه با سرمايه مردمي(هيأت مؤسس)است. و در دانشگاه آزاد اسلامي نيز، سرمايه اوليه توسط امام خميني(ره)، کمک‌هاي مالي دولت و موسسات غيردولتي تأمين شده است که از اموال غيردولتي است، اما برخلاف موسسات غيردولتي غيرانتفاعي، هيأت امنا در تأمين سرمايه آن دخالتي نداشتند. با وجود شباهت‌هاي مذکور بايد توجه داشت که دانشگاه آزاد اسلامي با مؤسسات آموزش عالي غيردولتي غيرانتفاعي تفاوت‌هايي نيز دارد.

شهریه‌های دانشجویی؛ از هاروارد تا آزاد اسلامی

وجود شهریه‌های دانشجویی در دانشگاه آزاد که گاهی از حد انتظار می‌گذرد، معضلی است که دانشجویان را وادار به کارهای تمام وقت یا پاره وقت می‌کند. این موضوع باعث برهم خوردن تمرکز دانشجویان بخصوص در مقطع دکترا که نیاز مبرمی به زمان و تمرکز در زمینه تحصیلی دارد، می‌شود. در این زمینه لازم است نگاهی داشته باشیم به مبحث شهریه‌های دانشجویی در این دانشگاه که در مقاطع و بعضی رشته‌ها از حقوق متوسط یک کارمند هم فراتر رفته است. همچنین مقایسه شهریه‌های دانشجویی و حمایت‌های مالی دانشگاه با دانشگاه‌های برتر دنیا از نکات جالب این گزارش خواهد بود.

میزان شهریه دانشگاه آزاد با توجه به تعداد واحدهای انتخابی دانشجویان و نوع واحدهای انتخابی(نظری و عملی) متغیر می‌باشد که شهریه ثابت وابسته به سال ورود به دانشگاه و گروه آزمایشی می‌باشد، ولی میزان شهریه متغیر در هر نیم‌سال تحصیلی حدود 10 الی 15 درصد افزایش می‌یابد و وابسته به تعداد واحدهای انتخابی دانشجو می‌باشد. شهریه رشته‌های با آزمون و بدون آزمون دانشگاه آزاد یکسان می‌باشد و تفاوت آن‌ها تنها در شیوه پذیرش دانشجو می‌باشد. علاوه بر شهریه ثابت و متغیر، کلیه دانشجویان ملزم به پرداخت هزینه خدمات آموزشی و حق بیمه می‌باشند که میزان حق بیمه در کلیه مقاطع تحصیلی یکسان و برای هرسال تحصیلی حدود 500/2 الی 000/3تومان می‌باشد ولی هزینه خدمات آموزشی بر اساس مقاطع تحصیلی مختلف متفاوت است که در ادامه مطلب ذکر خواهیم کرد.

شهریه مقطع کاردانی دانشگاه آزاد 97 – 98

از شرایط ثبت نام در مقطع کاردانی پیوسته دانشگاه آزاد دارا بودن مدرک دیپلم 3 ساله نظام جدید یا دیپلم 4 ساله نظام قدیم و از شرایط ثبت نام در مقطع کاردانی ناپیوسته دارابودن مدرک پیش‌دانشگاهی یا دیپلم 4 ساله نظام قدیم یکی از رشته‌های نظری می‌باشد. شهریه مقاطع کاردانی پیوسته و ناپیوسته دانشگاه آزاد برای 20 واحد تحصیلی که دانشجو می‌تواند در هرترم اخذ نماید، به صورت جدول زیر میباشد:

شهریه مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد 97 – 98

در مقطع کارشناسی رشته‌های متعددی در گروه‌های فنی مهندسی، علوم انسانی، علوم پایه و علوم پزشکی ارائه می‌شود که شهریه این رشته‌ها برای 20 واحد درسی به صورت زیر می‌باشد:

 

شهریه مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد 97 – 98

پس از قبولی در دانشگاه در مقطع کارشناسی ارشد، موضوعی که برای پذیرفته‌شدگان از اهمیت بسیاری برخوردار است، اطلاع از میزان شهریه رشته خود می‌باشد تا با توجه به وضعیت و شرایط مالی‌شان، ادامه مسیر خود را مشخص کنند. در جدول زیر شهریه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد  در تمام رشته‌ها قابل مشاهده است:

شهریه مقطع دکتری تخصصی دانشگاه آزاد 97 – 98

شهریه مقطع دکتری دانشگاه آزاد با توجه به شیوه آموزشی دانشجو(پژوهش‌محور یا آموزش‌محور) متفاوت می‌باشد ولی به طور کلی از دو بخش شهریه ثابت و شهریه متغیر تشکیل شده است که دانشجویان باید در هنگام انتخاب واحد، همه یا بخشی از شهریه ثابت را پرداخت نمایند و مابقی آن را تا زمان امتحانات فرصت دارند که با واحد دانشگاهی خود تسویه حساب کنند. در جدول زیر شهریه ثابت به همراه شهریه متغیر مقطع دکتری دانشگاه آزاد در همه رشته‌های تحصیلی آورده شده است:

شهریه مقطع دکتری حرفه‌ای دانشگاه آزاد 97 – 98

دانشگاه آزاد در رشته‌های علوم پزشکی مانند پرستاری، هوشبری، پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و... نیز دانشجو جذب می‌نماید. شهریه رشته‌های علوم پزشکی در دانشگاه آزاد نسبت به سایر مقاطع بیشتر می‌باشد و به صورت جدول زیر است:

حال در ادامه لازم است شهریه‌های داشنجویی تعداد کمی از برترین دانشگاه‌های دنیا آورده شود تا بتوان با مقایسه آن‌ها با شهریه‌های دانشجویی در دانشگاه آزاد اسلامی، به تبیین و چرایی و چگونگی شهریه‌های دانشجویی در داخل کشور و بررسی آسیب‌شناختی آن و تاثیرات آن بر کیفیت آموزشی دانشجویان پرداخت. البته قابل ذکر است این موضوع جدای از مقایسه کیفیت آموزشی، رفاهی و خدماتی دانشگاه آزاد اسلامی با برترین دانشگاه‌های دنیا می‌باشد.

دانشگاه هاروارد، ایالات متحده

هاروارد یکی از پنج دانشگاه آمریکایی است که پذیرش بدون چشمداشت مالی را به دانشجویان آمریکایی و بین‌المللی خود ارائه می‌دهد.

کمک‌ هزینه‌های مالی این دانشگاه به دانشجویان بین‌المللی همانند دانشجویان آمریکایی است. با این حال ارائه وام‌ها و کمک هزینه‌های دولتی برای دانشجویان خارجی امکان‌پذیر نیست.

هاروارد برای بیش از ۵۰ درصد از دانشجویان خود کمک هزینه تحصیلی فراهم می‌کند، همچنین ۵۵ درصد از دانشجویان کارشناسی را بورسیه می‌کند.

کمک‌ هزینه‌ها بر اساس نیاز دانشجویان به آن‌ها تعلق می‌گیرد، والدینی که درآمدی کمتر از ۶۵ هزار دلار در سال دارند، نیازی به پرداخت کمک مالی به فرزندانشان ندارند.

کارشناسی: دانشجویان آمریکایی و بین‌المللی صرف نظر از رشته تحصیلی سالانه ۴۶ هزار و ۳۴۰ دلار شهریه پرداخت می‌کنند.

کارشناسی ارشد: برای بیشتر رشته‌های تحصیلی در سال اول و دوم ۴۶ هزار و ۳۸۴ دلار و برای سال سوم و چهارم ۱۲ هزار و ۶۲ دلار در سال از دانشجویان آمریکایی و بین‌المللی گرفته می‌شود.

دانشجویان مقطع دکتری در دانشگاه هاروارد به‌طور کامل حمایت مالی می‌شوند که شامل شهریه، هزینه زندگی (حدود ۲ هزار و ۹۸۰ دلار) و هزینه‌های دیگر می‌شود.

مؤسسه فناوری ماساچوست، ایالات متحده

دانشگاه ام‌آی‌تی نیز مانند هاروارد برای دانشجویان آمریکایی و بین‌المللی امکان پذیرش بدون چشمداشت مالی را فراهم می‌کند. بر اساس وب‌سایت این دانشگاه، ام‌آی‌تی بیش از ۷۰ میلیون دلار در سال به دانشجویان مقطع کارشناسی خود کمک مالی ارائه می‌دهد.

تقریباً ۹۰ درصد از دانشجویان این دانشگاه از کمک هزینه‌های مالی استفاده می‌کنند. متوسط کمک هزینه به دانشجویان ام‌آی‌تی ۴۲ هزار و ۸۱ دلار است.

کارشناسی: شهریه ام‌آی‌تی برای دانشجویان آمریکایی و بین‌المللی، صرف‌نظر از رشته، ۵۱ هزار و ۵۲۰ دلار در سال است.

کارشناسی ارشد و بالاتر: نرخ شهریه برای دانشجویان آمریکایی و بین‌‌المللی در تمام رشته‌ها ۵۱ هزار و ۵۲۰ دلار است.

دانشگاه کمبریج، بریتانیا

حداکثر هزینه مقرر برای دانشجویان داخلی ۹ هزار و ۲۵۰ پوند است که توسط دولت مشخص شده است؛ اما نوسان در شهریه‌های بین‌المللی بیشتر است.

اگرچه رقابت بر سر حمایت مالی دانشجویان بین‌المللی در دانشگاه‌های برتر بریتانیا بالاست؛ اما دولت بریتانیا، سازمان‌های بین‌المللی و گاهی اوقات کشور مبدأ دانشجو هزینه‌های تحصیلی را بر عهده می‌گیرند یا به دانشجویان بورسیه می‌دهند.

کارشناسی: همان‌طور که گفته شد نرخ شهریه برای دانشجویان بریتانیا و اتحادیه اروپا در همه رشته‌ها ۹ هزار و ۲۵۰ پوند در سال است. اما شهریه سالانه برای دانشجویان بین‌المللی در رشته علوم کامپیوتری ۳۰ هزار و ۶۷۸ پوند، در رشته ریاضیات ۲۲ هزار و ۴۸۲ پوند، در رشته مدیریت ۳۰ هزار و ۶۷۸ پوند و در رشته تاریخ ۲۰ هزار و ۱۵۷ پوند است.

کارشناسی ارشد و بالاتر: شهریه سالانه در رشته علوم کامپیوتری برای دانشجویان بریتانیا و اتحادیه اروپا ۱۱ هزار و ۷۳۳ پوند و برای دانشجویان بین‌المللی ۳۱ هزار و ۵۶ پوند است.

شهریه رشته‌های مهندسی برای دانشجویان بریتانیا و اتحادیه اروپا ۸ هزار و ۹۴ پوند در سال و برای دانشجویان بین‌المللی سالانه ۲۷ هزار و ۹۴۵ پوند است.

هزینه تحصیل در رشته‌های علوم سیاسی برای دانشجویان بریتانیا و اتحادیه اروپا ۱۵ هزار و ۸۱۰ پوند در سال و برای دانشجویان بین‌المللی ۲۷ هزار و ۷۲۰ پوند در سال است.

نرخ شهریه سالانه رشته تاریخ برای دانشجویان بریتانیا و اتحادیه اروپا ۱۱ هزار و ۱۰۰ پوند و برای دانشجویان بین‌المللی ۲۳ هزار و ۷۶۰ پوند در سال است.

مقایسه شهریه‌های دانشجویی در داخل کشور بخصوص در دانشگاه‌های آزاد اسلامی با هزینه‌های دانشجویی در دیگر کشورها نشان می‌دهد باتوجه به بالا بودن هزینه در دانشگاه‌های برتر جهان، اما این دانشگاه‌ها با حمایت از دانشجویان توانسته‌اند زمینه مناسبی در جهت رشد علمی و تمرکز دانشجویان در زمینه تحصیلی‌شان فراهم کنند. علاوه بر این مهم، باید این موضوع را مدنظر داشت که کیفیت آموزشی این دانشگاه‌ها با کیفیت آموزشی بسیاری از دانشگاه‌های داخلی که صرفا در جهت صدور مدرک و کسب درآمدهای پولی از طریق عرضه علم تاسیس شده‌اند، قابل مقایسه نیست. در ادامه این گزارش به بحث چرایی و کم و کیف هزینه‌های دانشجویی در دانشگاه‌های داخلی و بررسی آسیب‌شناختی آن در قالب گزارشی جدا خواهیم پرداخت.

زمان انتشار: دوشنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 78220

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب