با تاکیدات رهبرمعظم انقلاب مبنی بر توسعه علوم شناختی بررسی می شود؛

شتاب در حمایت از تولید محصولات دانش‌بنیان به کمک علوم شناختی

به مطالعه علمی و بین رشته ای ذهن و فرایند های آن، علوم شناختی (Cognitive science) اطلاق می شود. این شاخه از علم، به بررسی ماهیت، وظایف و کارکرد های شناخت (با در نظر گرفتن معانی گسترده آن) می پردازد.

به گـــزارش خبرگزاری علم و فناوری استان سمنان؛ سایکوفیزیک یکی از این رشته هاست که ده ها سال است وجود دارد و در حوزه روان شناختی مطرح است و کار آن مطالعه ظرفیت ها و قابلیت های ادراکی شناختی مغز به وسیله اندازه گیری پاسخ انسان و موجودات نخستین است که ما به صورت کمی این ظرفیت ها را در ارتباط با شناخت محیط و صدا و تصویر اندازه گیری و ارزیابی می کنیم.

اهمیت شناخت انسان‌ها از مغز و ذهن با توجه به اینکه حیات انسان به مغز مرتبط است،بسیار زیاد است.این شناخت با دانش علوم شناختی مرتبط است و براین اساس، موضوع هوش مصنوعی و ربات‌ها، علم پزشکی، آموزش و پرورش، سلامت روانی و اجتماعی، سیاست و افکار عمومی، امنیت و دفاع، اقتصاد و بهزیستی، مهندسی و رابطه انسان و فناوری نیز با علوم شناختی ارتباط می‌یابد.

تاریخچه ی علــــوم شناختی

Cognitive science یا همان علوم شناختی در دهه 50 میلادی به صورت یک جنبش روشن فکری که اغلب به نام انقلاب شناختی از آن یاد می شود، آغاز شد.

از اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 قرن بیستم میلادی نگاه محققان به ذهن معطوف به بررسی بازنمایی های ذهنی و نحوه پردازش آنها شدو از این رهگذر بود که دانشی میان رشته‌ای پیدا شد که امروزه آن را علوم شناختی می نامند.

انجمن علوم شناختی و نشریه علوم شناختی در آمریکا از دهه 1970 بنیان نهاده شد. از دهه 1990 فناوری های تصویربرداری و مطالعه مغز با ابزارهای جدید موجب شد علوم اعصاب سهمی جدی تر در پیشرفت علوم شناختی داشته باشد. دانشگاه های متعددی برنامه های آموزش وپژوهش در این رشته را دایر کردند.

جان مک‌کارتی (زاده ۴ سپتامبر، ۱۹۲۷)، دانشمند آمریکایی علوم رایانه و علوم شناختی بود که در سال ۱۹۷۱ به خاطر خدماتش به پیشرفت علوم کامپیوتر در زمینه هوش مصنوعی، جایزه تورینگ را دریافت کرد.

*****************************************

تاکیدات رهبر معظم انقلاب پیرامون علوم شناختی

 

حالا این رشته‌های مربوط به علوم شناختی، یک مجموعه است، یک دستگاه علمی است؛ دستگاه‌های علمیِ دیگری بلافاصله به وجود خواهد آمد یعنی تولید خواهد شد؛ ذهن بشر که متوقّف نمیشود.همچنان‌ که شما امروز از پدیده‌های ناشی از فنّاوری‌های برخاسته‌ی از علوم شناختی شگفت‌زده میشوید -علوم شناختی، یک فنّاوری‌هایی را به وجود می‌آورد؛ فرض بفرمایید ارتباط ذهن و مغز با ماشین؛ این یک چیزی نبوده که به ذهن کسی برسد [امّا] امروز این وجود دارد- چیزهای فراوان دیگری وجود خواهد یافت در آینده که همین‌ جور ما را شگفت‌زده خواهد کرد و امروز اصلاً به ذهنمان نمیرسد.

در همه عرصه های علوم شناختی، ابتدا باید هدف گذاری‌ ها مشخص و سپس طرح و پروژه، تعریف شود و در اختیار پژوهشگر و محقق قرار گیرد.در مسیر شناخت این علوم که با استدلال و منطق سر و کار دارد، بگونه‌ای حرکت کنید که زمینه معرفت بیشتر خداوند حاصل شود.

این خصوصیّاتی که در ارتباطات مغزی وجود دارد، این پیچیدگی عجیب و عظیم، این نظمی که بر این مجموعه حاکم است، هر دلی را، هر انسانی را‌ که «مَن کانَ لَهُ قَلب»(۵) -کسی که دل دارد- به خدا نزدیک میکند. باید خدا را شکر کنیم که این پیشرفتهای بشری، ما را به معرفت الهی نزدیک‌تر میکند؛ الحمد لله ربّ العالمین.

بیانات در دیدار مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم شناختی| 1397/11/3

*****************************************

علوم‌شناختی چیست؟

اولین معانی ثبت شده برای واژه “شناختی” در فرهنگ لغت انگلیسی آکسفورد، آن را به صورت “مربوط به عمل یا فرایند دانستن” توصیف می کنند. اولین ورودی ثبت شده،​ مربوط به سال 1586، نشان می دهد این واژه، زمانی در زمینه بحث های مربوط به نظریات افلاطونی دانش مورد استفاده قرار می گرفت. با این وجود، بسیاری از افرادی که در زمینه علوم شناختی فعالیت دارند باور ندارند که زمینه آن ها، مطالعه چیزی با قطعیت، مشابه دانشی که افلاطون به دنبال آن بود، باشد.

علوم شناختی شاخه‌ای میان‌رشته‌ای از رشته‌های مختلفی مانند روان‌شناسی، فلسفه ذهن، عصب‌شناسی، زبان‌شناسی، انسان‌شناسی، علوم رایانه و هوش مصنوعی است که به بررسی ماهیت فعالیت‌های ذهنی مانند تفکر، طبقه‌بندی و فرایندهایی که انجام این فعالیت‌ها را ممکن می‌کند می‌پردازد.

محققانی که در زمینه علوم شناختی فعالیت می کنند، با تمرکز بر روی نحوه نمایش، پردازش و انتقال اطلاعات توسط سیستم عصبی به مطالعه هوش و رفتار انسان می پردازند. بخش های ذهنی که برای محققان این حوزه اهمیت دارند شامل زبان، ادراک، حافظه، توجه، خرد و احساسات است. برای درک این بخش های ذهنی، دانشمندان علوم شناختی از زمینه های علمی مانند زبان شناسی، روان شناسی، هوش مصنوعی، فلسفه، علوم اعصاب و انسان شناسی کمک می گیرند.

تحلیل های متداول در علوم شناختی به سطوح مختلفی از سازمان، از یادگیری و تصمیم گیری تا منطق و برنامه ریزی، از مدار های عصبی تا ساختار پیمانه ای مغز، گسترش می یابد. مفهوم اساسی علوم شناختی این است که “می توان به وسیله شناخت ساختار های نماینده در ذهن انسان و فرایند های محاسباتی که بر روی این ساختار ها عمل می کنند، به بهترین شکل ممکن فرایند فکر کردن را درک کرد”.

زیر شاخه‌های اصلی علوم شناختی

مدل‌سازی شناختی، روانشناسی شناختی، علوم‌اعصاب شناختی، زبان‌شناسی شناختی و فلسفه ذهن از زیرشاخه‌های اصلی علوم شناختی است.

مدل‌سازی شناختی، دانشی است با تمرکز بر ساخت مدل‌هایی که بتواند عملکردهای شناختی و رفتار مغز انسان را توصیف کند.

روان‌شناسی شناختی نیز به بررسی فرایندهای درونی ذهن از قبیل حل مسئله، حافظه، ادراک، شناخت، زبان و تصمیم‌گیری می‌پردازد.

علوم اعصاب شناختی به بررسی مغز و فعالیت‌های آن می‌پردازد، در حالی‌که روان‌شناسی شناختی وقایع ذهنی را مستقل از فعالیت مغزی بررسی می‌کند، رویکرد علوم‌اعصاب شناختی بر این پایه استوار است که فعالیت‌های ذهنی برخاسته از فعالیت‌های مغزی بوده و به این ترتیب توضیح فرایندهای شناختی مستلزم گردآوری اطلاعات دربارهٔ مغز است.

زبان‌شناسی شناختی نیز حوزه‌ای مبتنی بر زبان است؛ در این دانش، زبان همچون یک جزء اساسی شناخت انسان با کارکردی شناساننده تلقی می‌شود.

برخی از زیر شاخه‌های اختصاصی زبان‌شناسی شناختی، معناشناسی واژگانی، رویکرد شناختی به دستور زبان و استعاره‌های شناختی هستند.

فلسفه ذهن نیز شاخه‌ای از فلسفه است که زیرمجموعه فلسفه تحلیلی قرار دارد و به مطالعه ماهیت ذهن، فعالیت‌های ذهن، خصوصیات ذهن، هشیاری و رابطه آن‌ها با بدن می‌پردازد، نقش فلسفه در علوم شناختی فراتر از نقشی است که فلسفه در علوم دیگر دارد.

کاربردهای علــــوم شناختی

با توجه به اینکه علوم شناختی زیرشاخه‌های بسیاری دارد، کاربردهای فراوانی نیز برای این دانش وجود دارد.

فناوری‌های برآمده از این دانش در تعامل با دانش‌ها و فناوری‌های همگرا (زیستی، نانو و اطلاعات) می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی بشر، رفع کاستی‌های ناشی از آسیب‌های مغزی، تولید سامانه های هوشمند و استفاده بهینه از ذهن و قوای فکری انسان کمک کند.

با استفاده از یافته‌های علوم شناختی می‌توان زمینه‌های بالقوه اختلالاتی مانند خوانش‌پریشی و درخودماندگی را در کودکان از طریق تصویر برداری عصبی پیش‌بینی کرد و با انجام مداخله به موقع عصب‌شناختی و تصویر برداری مجدد از آن، از ترمیم آن مطمئن شد.

هوش مصنوعی نیز به عنوان دانش ساخت رایانه‌ها تحقیقاتی متمرکز بر یادگیری، حل مسئله، ادراک، پردازش زبان دارد.

 ارتقاء توانمندی‌های مغز در زمینه کارکردهای شناختی از جمله ادراک، توجه، هشیاری، حافظه، تصمیم‌گیری، تجزیه و تحلیل، استدلال، تعادل خلقی از دیگر کاربردهای علوم شناختی است.

عملکرد حوزه تشخیص در هوش مصنوعی نیز به این حوزه مرتبط می‌شود.

ساخت بازی‌های رایانه‌ای، ربات‌ها و آموزش‌های این حوزه هم می‌تواند در حوزه علوم شناختی قرار گیرد.

علوم شناختی به تحلیل و درک رویدادهای اجتماعی و رفتارهای سیاسی نیز کمک شایان توجهی می‌کند.

حتی مقوله تغییر ذهن نیز جزء کاربردهای علوم شناختی به شمار می‌رود، اینکه چگونه ما می‌توانیم در روابط شخصی و اجتماعی خود بر دیگران تأثیر بگذاریم و اساساً تحول ذهنی و فکری چگونه پدید می‌آید.

یافته‌های علوم شناختی در قلمروی دفاعی و امور امنیتی نیز میدان فعالیت وسیعی کسب کرده‌است.

علوم شناختی حتی در اقتصاد و بازرگانی نیز کاربرد دارد و اقتصاد شناختی در کنار نظریه‌های دیگر تصمیم‌گیری همچون انتخاب عقلانی موسع یا محدود، نظریه بازیها، نظریه پویایی سیستم‌ها می‌تواند به درک فرایند تصمیم‌گیری در اقتصاد و بازرگانی کمک کند.

رابطه انسان و فناوری موضوعی است که در مهندسی شناختی مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

علـــوم شناختی در ایران

امروزه در مراکز تحقیقاتی عمده دنیا مجموعه ای از دانشمندان برای انتقال دانش از علوم پایه و اعصاب شناختی به صنعت و دیگر زمینه های زندگی بشر در حال تحقیق هستند و به دلیل تاثیر اقتصادی و نظامی و نیز تاثیر بر وضعیت بهداشت و سلامت جامعه ، هزینه های هنگفتی صرف آن می شود و نشان می دهد که جامعه صنعتی دریافته است که قرن آینده ، قرن علوم اعصاب و رشته های وابسته به آن است. ما معتقدیم رشد علوم اعصاب و دانش ما از مغز و قابلیت هایش که سریع تر از علم فیزیک بوده است می تواند در دهه های آینده در زندگی بشر در زمینه های مختلف نقش مهمی ایفائ کند.

خوشبختانه کشور ما صاحب پژوهشگاهی است که بسیاری از نخبگان را دور هم جمع کرده و با دیدی رو به آینده علومی را گسترش داده که گرچه ممکن است به همین زودی و در کوتاه مدت شاهد نتیجه آن نباشیم ، اما آینده را از آن ما خواهد کرد. پژوهشگاه دانش های بنیادی (IPM) از حدود ۱۰ سال پیش به فکر تاسیس رشته علوم اعصاب شناختی افتاد و در نهایت پژوهشکده علوم شناختی را راه اندازی کرد. برنامه های تحقیقاتی در این پژوهشکده ابعاد متفاوت و متنوعی از این دانش را مانند علوم اعصاب شناختی ، علوم اعصاب محاسباتی ، سایکوفیزیک ، گفتار و زبان ، شبکه های عصبی و هوش مصنوعی دربرمی گیرد. بسته به این که با چه تکنیکی مغز را مطالعه کنند رشته های علمی مختلفی به وجود آمده است.

*****************************************

با اجرای سیاست های حمایتی در ستاد علوم شناختی ابران؛

شتاب در حمایت از تولید محصولات دانش‌بنیان علوم شناختی

با هدف تشویق و ترغیب محققان و متخصصان برای دستیابی به خودکفایی و بومی سازی تجهیزات درحوزه علوم شناختی و نیز توسعه و گسترش دانش علوم شناختی در مراکز علمی و تخصصی ، حمایت از تولید تجهیزات داخلی و محصولات شرکت ­های دانش بنیان در حوزه علوم شناختی یکی از سیاست های راهبردی ستاد توسعه علوم شناختی است.

تمرکز بر تربیت و آموزش نیروی انسانی متخصص و همچنین تجهیز آزمایشگاهها و آماده­سازی ابزارها و زیرساخت­های مورد نیاز حوزه علوم شناختی در مراکز علمی و تخصصی یکی از وظایف اصلی ستاد توسعه علوم شناختی است و این امر به عنوان یک اولویت در راهبرد این ستاد جایگاه ویژه­ای دارد.

ستاد علوم شناختی با حمایت از تولید تجهیزات داخلی و محصولات شرکت­ های دانش بنیان در حوزه علوم شناختی و با توجه به سیاست­های کلی ستاد، بازدیدها، تعاملات و جلسات متعددی با شرکت­ های مختلف برگزار کنند تا بدین وسیله علاوه بر شناسایی پتانسیل شرکت ­های موجود، نیاز محققان داخل کشور به برخی از تجهیزات حوزه علوم شناختی را مرتفع سازند.

ستاد توسعه علوم شناختی در این رهگذر تلاش می­ کند از یک سو سیاست تشویق و ترغیب محققان و متخصصان برای دستیابی به خودکفایی و بومی سازی تجهیزات در حوزه علوم شناختی را مورد حمایت و پشتیبانی قرار دهد و از طرف دیگر دانش علوم شناختی در مراکز علمی و دانشگاهی توسعه و گسترش یابد.

در همین راستا با حمایت­های ستاد در سال­های گذشته و با تعاملی که با بیش از بیست شرکت فعال در حوزه علوم شناختی انجام شد، تاکنون سیزده مرکز درمانی و دانشگاهی به دستگاهها و تجهیزات پیشرفته از جمله سیستم ثبت فعالیت­های الکتریکی مغز (الکتروانسفالوگرام) ۶۴ کاناله، سیستم رهگیر چشمی، دستگاه طیف ‌نگاری کارکردی فروسرخ نزدیک و سیستم تحریک الکتریکی فراجمجمه­ ای مجهز شده­ اند .

این امر سبب خواهد شد تا با کمک به ارتقای امنیت ملی کشورمان با استفاده از علوم و فناوری‌های شناختی در عرصه ‌های ملی و بین‌المللی، بسیاری از تجهیزات و امکانات مورد نیاز طرح ­های تحقیقاتی و علمی در داخل کشور ساخته و تامین شده و تلاش­های وسیعی با هدف کاهش وابستگی­ها و صرفه­ جویی­ های ارزی در این زمینه انجام شود.

درپایان...

 با وجود سیر رو به رشد مقالات ما در این زمینه باز هم مشکلات بسیار زیادی بر سر راه این علم قراردارد و تلاش محققان در گروه علوم شناختی باید به سمتی حرکت کند که تحول ایجاد شده در این رشته را تثبیت کرده و از حالت وابسته به فرد درآورد و مسیری ایجاد کند که ادامه داشته باشد.نکته قابل توجه اینکه کشور ما و و سراسر دنیا نیاز مبرمی به این رشته دارد چون در آینده انواع بیماری های عصبی مثل آلزایمر، اختلال حافظه مربوط به بالا رفتن سن ، پارکینسون و بسیاری دیگر که هزینه های بسیاری را بر دوش جامعه می گذارد به این طریق درمان می شود.

انتـــــهای متن|علی صبــوری

زمان انتشار: چهارشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 80599

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب