خبرگزاری علم و فناوری

فعالیت پژوهشگران زیر ذره‌بین خبرگزاری علم و فناوری،

سیر جامعه علمی در جاده خاکی/ کدام مجلات دانشگاه آزاد اسلامی معتبر یا جعلی است؟

باتوجه به نقش مهم پژوهشگران و محققان در شناسایی نیازهای جامعه، توجه به اعتبار نشریات علمی از مهم‌ترین کارهایی است که این افراد باید بدان توجه داشته باشند، لذا در تازه‌ترین اخبار در این رابطه، دانشگاه آزاد اسلامی اعتبارسنجی مجلات علمی خود را به روزرسانی کرد.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ در ‌جهان ‌معاصر ‌نشریات‌ علمی ‌به ‌دلایل ‌متعدد ‌در ‌انتقال ‌اطلاعات ‌جاری ‌نقشی‌ مهم ‌دارند،‌ و ‌در ‌کنار ‌سایر ‌وسایل ‌ارتباطی ‌جایگاهی ‌خاص‌ و‌ گاه ‌منحصر ‌به ‌فرد ‌به ‌خود ‌اختصاص‌ داده‌اند. ‌این ‌نشریات‌ که‌ در ‌گروه ‌ادواری‌ها ‌قرار ‌می‌گیرند،‌ رسانه ‌انتقال ‌اطلاعات، ‌مطالعات،‌ و‌ پژوهش‌های ‌علمی ‌و ‌فنی‌ هستند. نشریات‌ علمی ‌با ‌ارائه ‌اطلاعات‌ اولیه ‌و ‌مهم، ‌مسئول‌ جذب‌ و ‌ارزیابی ‌مقالات ‌و ‌نوشتارهای‌ تولید شده‌ در ‌یک‌ رشته ‌علمی‌ هستند. ‌بنابراین، ‌مهم‌ترین ‌عملکردی‌ که ‌می‌توان ‌از ‌آنها ‌انتظار ‌داشت‌ کنترل ‌کیفیت ‌اطلاعات‌ به ‌منظور ‌اشاعه ‌صحیح ‌و ‌معتبر ‌اطلاعات ‌است.

همکاری در مجلات علمی نامعتبر، چرا و چگونه؟

بسیاری‌ از‌ مجلات، ‌برای ‌حفظ‌ و ‌ارتقای ‌اعتبار ‌و ‌کیفیت ‌خود، ‌داوری ‌مقالات‌ را‌ به ‌صورت‌ دقیق ‌و ‌موشکافانه ‌انجام ‌می‌دهند؛ ‌اما ‌نشریاتی ‌نیز ‌وجود ‌دارند ‌که ‌از ‌اعتبار ‌علمی ‌بالایی‌ برخوردار ‌نیستند، ‌توجه‌ چندانی ‌به ‌کیفیت‌ و‌ ارزش‌ محتوایی‌ مقالات‌ ندارند، ‌نوع‌ داوری‌ در‌ این ‌مجلات ‌در ‌سطح‌ بسیار ‌پایین ‌و ‌مدت‌ آن‌ کوتاه، ‌حتی‌ گاه ‌این‌ زمان ‌به ‌‌12 ساعت‌ هم‌ نمی‌رسد، ‌و ‌بیشتر ‌به ‌دنبال‌ کسب‌ منافع‌ مادی ‌هستند. ‌ناشران ‌این ‌مجلات‌ ادعا‌ می‌کنند ‌دارای‌ اعتبار ‌علمی ‌هستند‌ و ‌بهترین‌ داوران ‌را ‌به ‌خدمت‌ گرفته‌اند ‌تا ‌مقالات‌ علمی ‌را ‌به ‌چاپ برسانند.

‌نامشخص‌ بودن ‌هیأت‌ تحریریه، ‌ضعیف‌ بودن ‌کادر ‌علمی ‌تحریریه، ‌نداشتن ‌و ‌نامشخص‌ بودن ‌فرایند ‌داوری،‌ تاکید‌ بیش‌ از ‌حد ‌بر‌ دریافت‌ وجه ‌در ‌مقابل ‌چاپ‌ مقاله،‌ کیفیت ‌پایین‌ مقالات،‌ ‌و ‌مواردی‌ از‌ این‌ دست ‌از ‌دلایل ‌نامعتبر ‌بودن ‌این‌ نشریات ‌دانسته ‌شده ‌است. ‌به ‌همین ‌دلیل، ‌گاه ‌آنها ‌را ‌جعلی یا‌ چپاولگر‌ می‌نامند. البته ‌برخی ‌مجلات‌ با کیفیت‌ نیز ‌هستند ‌که ‌برای ‌جبران ‌بخشی‌ از ‌هزینه‌های ‌خود ‌از ‌نویسندگان‌ پول‌ می‌گیرند، ‌با ‌این‌ حال‌ یکی ‌از ‌نشانه‌های‌ نامعتبر ‌بودن،‌ دریافت ‌مبالغ‌ هنگفت‌ و‌ نامعقول‌ از ‌نویسندگان ‌برای ‌چاپ‌ مقاله ‌است.

‌فرجی‌پور ‌لاکه‌(1393) با ‌بررسی ‌ویژگی‌های‌ مشترک‌ مجله‌های ‌نامعتبر، ‌وضعیت‌ کمی‌ انتشار ‌مقالات ‌ایرانی ‌در ‌این‌ مجلات‌ و‌ مبالغ‌ پرداخت ‌شده ‌را ‌نشان‌ داده ‌است. ‌نتایج‌ حاکی ‌از ‌آن‌ است‌ که‌ در‌ فاصله ‌زمانی‌ ‌2011 تا ‌‌2014 تعداد ‌‌9665 مقاله ‌از ‌ایران ‌منتشر ‌شده ‌است ‌و ‌‌4298262 دلار ‌هزینه ‌پرداخت‌ شده ‌است.

همچنین ‌جمالی ‌مهموئی‌ و‌ جوان‌فر(1393) با ‌مطالعه ‌انگیزه ‌نویسندگان ‌ایرانی ‌از ‌انتشار‌ مقاله ‌در ‌این ‌مجله‌ها، ‌ملاک‌های ‌انتخاب‌ و‌ اعتماد، ‌نحوه ‌‌آشنایی‌ و‌ میزان ‌هزینه‌های‌ پرداختی‌ به ‌این ‌مجله‌ها‌ را‌ مورد ‌مداقه ‌قرار ‌داده‌اند. ‌آنها ‌نشان‌ داده‌اند ‌که ‌انگیزه ‌اصلی ‌نویسندگان ‌و‌ پژوهشگران ایرانی ‌از ‌چاپ‌ مقاله ‌در‌ مجله‌های‌ خارجی‌ به ‌ترتیب ‌اهمیت،‌ پربار ‌کردن ‌کارنامه‌ حرفه‌ای، ‌سپس‌ ترفیع‌ و‌ ارتقاء ‌به ‌عنوان ‌عضو ‌هیأت‌ علمی، ‌و‌ در ‌آخر ‌برای ‌کسب‌ مجوز‌ دفاع ‌از‌ پایان‌نامه ‌دکتری ‌بوده ‌است. ‌بیشترین ‌تعداد ‌مقاله ‌متعلق‌ به‌ علوم‌ پزشکی ‌و ‌سپس‌ فنی ‌مهندسی ‌و‌ کمترین ‌تعداد ‌به ‌هنر ‌و ‌علوم‌اجتماعی‌ تعلق‌ داشته ‌است.‌ جمالی ‌مهموئی‌ ضمن ‌اشاره ‌به ‌افزایش‌ تعداد ‌این ‌نشریات ‌و ‌ناشرانی ‌که ‌آنها ‌را ‌منتشر‌ می‌کنند،‌ معتقد ‌است‌ در ‌برخی ‌از ‌این ‌نشریات، ‌سالانه ‌چند ‌صد‌ مقاله ‌از ‌ایران ‌منتشر ‌می‌شود ‌و ‌به‌ ازای‌ هر ‌مقاله ‌نیز ‌چند ‌صد ‌دلار ‌ارز ‌از ‌کشور ‌خارج ‌می‌شود. ‌به‌ زعم‌ او، ‌از ‌جمله ‌ویژگی‌های‌ این‌ نشریات ‌بی‌اعتبار، ‌می‌توان ‌به ‌داشتن ‌هیأت‌ تحریریه ‌جعلی‌ و‌ بی‌نام‌ و‌ نشان،‌ دریافت ‌وجه‌ برای ‌انتشار ‌مقاله،‌ بی‌حد ‌و ‌مرز ‌بودن ‌حوزه‌ موضوعی ‌نشریه ‌که ‌معمولا ‌در ‌همه ‌زمینه‌های‌ موضوعی ‌مقاله ‌می‌پذیرند، ‌اشاره ‌کرد. پژوهش‌ جمالی ‌نشان‌ داد ‌که ‌در ‌مدت ‌شش‌ سال،‌ ایرانیان ‌مبلغ ‌‌296640 دلار ‌برای ‌انتشار ‌مقاله‌هایشان ‌به ‌این ‌نشریات‌ پرداخت‌ کرده‌اند.

جمالی ‌مهمویی، ‌جشیره‌ نژادی، ‌و ‌علیمحمدی‌ ‌با ‌مطالعه‌ مشارکت‌ دانشگاهیان‌ ایران ‌در ‌مجله‌های‌ ناشران ‌چپاولگر‌ در ‌سال‌ ‌2015 نشان‌ دادند‌ که‌ از‌ مجموع‌ ‌372 مقاله‌ منتشر شده‌ توسط‌ نویسندگان‌ ایرانی، ‌دانشگاه ‌آزاد ‌بیشترین ‌سهم‌ را ‌از ‌نظر‌ تعداد ‌مقاله ‌و ‌تعداد‌ نویسندگان‌ داشته ‌است. ‌نویسندگان ‌ایرانی ‌احتمالا‌ مبلغی ‌حدود ‌‌113190 دلار ‌بابت‌ انتشار‌ این ‌مقاله‌ها ‌پرداخت‌ کرده‌اند. ‌همچنین‌ یافته‌های‌ آنان‌ حاکی ‌از ‌مشارکت‌ بالای‌ ایرانیان ‌به ‌عنوان‌ نویسنده، ‌عضو ‌هیأت‌ تحریریه، ‌و‌ سردبیر ‌در ‌مجلات‌ ناشران‌ چپاولگر‌ بوده ‌است.

فهرست‌ مجلات دانشگاه آزاد اسلامی به‌روزرسانی شد

به نقل از روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی، پنجمین جلسه کمیته اعتبارسنجی نشریات علمی و به‌روزرسانی فهرست‌های مجلات دارای اعتبار دانشگاه آزاد اسلامی در راستای کیفی‌سازی انتشار مقالات دارای اعتبار و اهمیت آن در رتبه‌بندی دانشگاه در سطوح ملی و بین‌المللی، توسط پژوهشگاه و شبکه آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی برگزار شد.

در این جلسه تعداد 46 مجله که قبلا توسط کارگروه‌های ارزیابی‌کننده مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته بود، ارزیابی نهایی شد و فایل Journal Metrics 2018 تهیه شده نیز به منظور بهره‌برداری واحدهای دانشگاهی و استان‌ها مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

همچنین در پی ارائه فهرست‌ «مجلات دارای اعتبار» در خرداد ماه سال 1398، فهرست جدید به‌روزرسانی شد و با کد 98.3 برای بهره‌برداری واحدهای دانشگاهی ارائه ‌شده است. این فهرست، حاصل هم‌اندیشی و همکاری با صاحب‌نظران دانشگاه آزاد اسلامی و کمیسیون‌های تخصصی هیات ممیزه دانشگاه، با در نظر گرفتن بخشنامه‌های مرتبط با دانشگاه است و شامل چهار مجموعه با تفکیک موضوعی به شرح زیر است:

Arts & Humanities Citation Index

Social Sciences Citation Index

Science Citation Index Expanded

Emerging Sources Citation Index

با توجه به پیچیدگی فرآیند شناسایی مجلات نامعتبر و جعلی و لزوم معرفی این دسته از مجلات، به دنبال ارائه فهرست‌ «مجلات و انتشارات جعلی و نامعتبر» در خرداد ماه 1398، این فهرست نیز توسط پژوهشگاه و شبکه‌های آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی به‌روزرسانی شد که با کد 98/30 در وب سایت به نشانی http://rsh.rvp.iau.ir  موجود هستند.

با توجه به لزوم و اهمیت ارائه دستاوردهای علمی دانشگاه در مجلات معتبر، جلسات کمیته تخصصی اعتبارسنجی نشریات علمی هر سه ماه یک‌بار تشکیل خواهد شد و نتایج حاصل از آن به استحضار واحدهای دانشگاهی، اعضای هیات علمی، دانشجویان و تمام نویسندگان مقالات علمی خواهد رسید.

همواره جدیدترین نسخه فهرست‌ها مورد بهره‌برداری و استفاده قرار گرفته و این فهرست‌ها ملاک تشخیص خواهند بود.

لازم به ذکر است تمام موارد موجود در اطلاعیه 25 دی 97 (به‌روزرسانی فهرست مجلات و انتشارات جعلی و نامعتبر و معرفی فهرست مجلات دارای اعتبار) که به استحضار تمام واحدها رسیده است، به قوت خود باقی بوده و همچنان ملاک عمل خواهد بود، در صورت عدم توجه به فهرست‌های مذکور، تمام مسؤولیت بر عهده نویسنده خواهد بود.

 

به قلم: مجتبی صفاری

زمان انتشار: چهارشنبه ۳ مهر ۱۳۹۸ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 82383

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب