با وجود نیازمندی جوامع بررسی می شود؛

تحقق دولت الکترونیک از ابتدا تا امروز /موانع عملیاتی سازی دولت الکترونیک در ایران

در واقع دولت الکترونیک با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات شیوه ها و زیر ساخت هایی را فراهم می کند که مردم یا مشتریان آنها با استفاده از این تسهیلات بتوانند به راحتی به اطلاعات و خدمات انها دسترسی پیدا کنند.

به گـــــزارش خبرگزاری علم و فناوری استان سمنان؛یکی از مسائل دنیای کنونی فناوری و جامعه اطلاعاتی، مبحث دولت الکترونیک است. دولت الکترونیک مفهومی است که با رشد نقش فناوری اطلاعات و مشخصه‌‌های جدید در جوامع اطلاعاتی و دانش‌مدار به‌وجود آمده و می‌کوشد نقش حاکمیت را در چنین جوامعی نشان دهد. طبیعی است که با تغییر یک جامعه و نیازمندی‌های شهروندان آن، حاکمیت نیز باید تغییر‌کند تا بتواند علاوه بر پاسخگویی به نیازها، هدایت جامعه را به سوی آرمان‌ها بر عهده داشته‌ باشد. همراه با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات و به‌کارگیری این فناوری در دولت و اداره کشورها، واژه‌های بسیاری مانند دولت دیجیتالی، دولت الکترونیکی، دولت برخط، دولت شبکه‌ای و دولت مجازی برای بیان این موضوع به‌کار می‌رفتند.

از سالها پیش،مقامات دولتی جمهوری اسلامی ایران و علی‌الخصوص روسای جمهور و وزرای فناوری اطلاعات آنان، به لزوم راه‌اندازی دولت الکترونیک اشاره کرده و تأکید زیادی روی آن داشته‌اند. این مفهوم به چه معنا است و چه کاربردهایی به‌دنبال دارد؟ آیا راه‌اندازی دولت الکترونیک می‌تواند نیازهای ضروری مردم را مرتفع سازد؟ ایران چه اقداماتی در این زمینه انجام داده است؟دراین گزارش علاوه بر تعریف جامعی از دولت الکترونیک به موانع پیش روی آن در کشور خواهیم پرداخت.با ما همراه باشید...

دولت هوشمند

هوشمند سازی دولت یا دولت هوشمند در موضوع ارائه خدمات آنها مشخص می شود. اگر دولت در خدمت جامعه باشد باید بتواند با استفاده از برنامه های مخالفت فناوری اطلاعات و زیر ساخت هایی که به این واسطه ایجاد می شود خدمات خود را به شکلی وسیع تر، دقیق تر و ساده تر به مردم ارائه نماید. بنابراین بصورت کلی باید دولت الکترونیک یا دولت هوشمند را دولتی دانست که با استفاده از توان علم فناوری و اطلاعات خدمات مختلف خود را به مشتریان در قالب بستر های غیر حضوری، 24 ساعته و بدون تعطیلی ارائه نماید.

در واقع دولت الکترونیک با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات شیوه ها و زیر ساخت هایی را فراهم می کند که مردم یا مشتریان آنها با استفاده از این تسهیلات  بتوانند به راحتی به اطلاعات و خدمات انها دسترسی پیدا کنند  و از کیفیت خدماتی که دریافت می کنند راضی بوده و هر روز این خدمات بهتر و توسعه یافته تر شود به شکلی که فرصت های بیشتری به مشتریان آنها داده شود تا حتی در فرآیند ها و خدمات آنها مشارکت داشته باشند.

دولت هوشمند یا الکترونیک با ایجاد بسترهای فناوری اطلاعات و ارتباطات با مشتریان خود بدون واسطه و در یک بستر دیجیتال و کاملا هوشمند در ارتباط است و همین موضوع مشارکت و همراهی مشتریان انها را در تمامی ابعاد شرکت به همراه خواهد داشت. وقتی دولت هوشمند باشد به نحو موثر و با بهترین کیفیت پاسخگوی نیاز مشتریان خود خواهد بود.

مقدمه ای بر دولت الکترونیک

امروز اجتماعات به جوامع علمی و شهروندان نیز به کاربران شبکه ای اطلاعاتی تبدیل شده اند.اکنون مردم بیشتر به حقوقشان آگاه هستند و سعی می کنند که توانانی های خود را در اخذ تصمیمات آگاهانه در جنبه های تأثیر گذار بر زندگی شان توسعه دهند . در همین راستا ایده دولت های الکترونیکی در اقصی نقاط دنیا مورد توجه قرار گرفته است و کشورهای توسعه یافته حرت هایی را در جهت نیل به این هدف شروع کرده اند . می توان گفت که دولت الکترونیکی از حد یک ایده جدید فراتر رفته و همه کشورهای توسعه یافته وحتی در حال توسعه ، گامهای موفقی را به سوی این هدف طولانی مدت برداشته اند . امروز افراد جامع انتظار دارند که کلیه خدمات و سرویس های دولتی با حداقل هزینه ،‌حداکثر سرعت و حداقل زمان در اختیار آن قرار گیرد ، لذا این امر بسیار حائز اهمّیت است که دولت این توانایی را داشته باشد که بهترین خدمات را در کمترین زمان و با بهترین راندمان در اختیار اقشار مختلف جامعه قراردهد.

سیستم ها و ابزارهایی که در حال در حال حاضر در ادارات دولتی برای ارایه خدمات و اطلاعات به شهروندان مورد استفاده قرار می گیرند قدیمی بوده و روند کار در دستگاهای دولتی کند است . آنها در جلب رضایت شهروندان موفقیت چندانی ندارند .از سوی دیگر سرمایه گذاری های قابل توجهی در زمینه طراحی و به کار گیری سیستم های جدید در بخش دولتی صورت نمی گیرد ، اما با توجه به اهدافی که برای دولت الکترونیکی مورد نظر است ، کشورها فقط در صورتی در پیاده سازی مطلوب دولت الکترونیکی موفق می شوند که سیستم های داخلی بخش دولتی ،‌داده ها واطلاعات و ابزارهای مدیریتی با یکدیگر هماهنگی و سازگار باشند . ازسوی دیگر در دولت الکترونیکی هدف بر این است که به جای اینکه زمان و منابع را به پیش پردازش و ورود اطلاعات و سازماندهی آنها اختصاص دهیم بتوانیم قسمت عمده زمان و منابع موجود را به حل مشکلات ، بررسی و ارایه راه حل های شاخص و خدمات دهی مستقیم به استفاده کنندگان خدمات دولتی اختصاص دهیم .

هرچه دولت ها منابع بیشتر و سرویس های متنوع تری را ازطریق شبکه به شهروندان ارایه دهند ،‌نیاز به وجود یک سامانه دو سویه ارایه خدمات ،‌بیشتر آشکار می شود .این سیستم دو سویه علاوه بر وادار کردن شهروندان به بهره گیری از شبکه برای دریافت خدمات از دولت ، سبب می شود که سطح مهارتها و فرهنگ جامعه اطلاعاتی نیز ارتقا یابد.

 اهداف دولت الکترونیکی

هدف اصلی دولت الکترونیکی ، فراهم آوردن « محیط دیجیتالی » برای ارایه اطلاعات ، ایجاد ارتباطات و ارایه خدمات است . تهیه و تدارک اطلاعات کامل و جامع در زمینه فرآیندهای اجرای ، اوراق و فرم های موجود برروی اینترنت در زمینه ارایه اطلاعات و تسهیلات برای ثبت و بایگانی فرم های الکترونیکی و ابلاغ های رسمی ارایه شده از طریق پست الکترونیکی و تشکیل میزگردهایی در مورد موضوعات روز و مورد علاقه مردم ، نمونه هایی از ایجاد ارتباطات است . انجام امور پیچید? مربوط به ر فع نیازهای عمومی و تجاری مردم ( البته تا حد مجاز و قانونی ) خواسته ها و نیاز های مشتریان سازمان ها و دفاتر عمومی و دولتی نمونه هایی از ارایه خدمات است . در این راستا استفاده از فناوری اطلاعاتی مدرن . سطح خدمات ارایه شده از سوی یک نهاد یا ادارات دولتی را به طور چشمگیری گسترش می دهد.

با تغییراتی که در قوانین ( برخی کشورها ) پدید می آید ، فرآیندهای اجرایی که پیش از مستلزم وجود نوشته های فیزیکی بود به روش الکترونیکی پردازش خواهد شد . برای مثال امضاهای الکترونیکی معتبر بوده و از لحاظ قانونی هم ارزش با امضای دستی و روی کاغذ است . این بدان معنی است که در ایجاد دولت الکترونیکی در راستای ارایه خدمات عمومی ، مانعی ، سد راه نخواهد بود .
می توان گفت که هدف دولت الکترونیکی استفاده از پتانسیل های فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور تغییر دولت، از سازمان _ محوری ( Agency- centric ) و ارای? خدمات محدود ، به سمت شهروند _ محوری (centric citizen- ) و ارایه خدمات جامعه دولتی به شهروندان ، بازرگانان و غیره است . بعضی از اهداف دولت الکترونیکی را می توان چنین برشمرد :

  •     ارایه خدمات بهتر
  •     تأثیر مثبت در قیمت و کارآیی خدمات
  •     مشارکت بیشتر مردم در امور دولتی
  •     ارایه و به کارگیری روش های مناسب برای اداره جامعه

فناوری،تفکر اصلی دولت الکترونیک

اگر دولت الکترونیک واقعا در یک کشور اجرا شود، باید ساکنین آنجا بتوانند ازطریق اینترنت و با مراجعه به وبسایت رسمی هر شهر، به‌سادگی با کارمندان دولتی آن شهر ارتباط برقرار کنند و به‌تعامل بپردازند؛ طبق تعریف، این تعاملات باید ازطریق راه‌هایی مثل رابط کاربری گرافیکی (GUI)، پیام‌رسانی فوری (Instant Messaging) و موارد مشابه صورت پذیرد. درضمن این امکان باید فراهم شود تا شهروندان ازطریق محتوای ویدیویی و صوتی، به‌خوبی با مسائل فعلی دولت آشنا شوند.

تفکر اصلی پشت دولت الکترونیک، به استفاده از فناوری به‌منظور تسهیل دسترسی مردم به خدمات دولتی مربوط می‌شود و به‌همین دلیل مزایای فراوانی برای شهروندان و کسب‌و‌کارها به‌دنبال دارد. هر کشور برای تبدیل‌شدن به یک دولت الکترونیک، باید بیش از هر چیزی روی مواردی مثل استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و به‌طور ویژه اینترنت به‌عنوان ابزاری برای دستیابی به دولتی بهتر، استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در تمامی بخش‌های سازمان‌های دولتی و بهینه‌سازی مستمر ارائه‌ی خدمات ازطریق فناوری و اینترنت متمرکز باشد.

دولت الکترونیک =رونق کسب و کارها

راه‌اندازی دولت الکترونیک می‌تواند به‌نوبه‌ی خود سهم مهمی در کاهش هزینه‌های کسب‌و‌کار‌ها و همچنین تسهیل تعامل آن‌ها با دولت داشته باشد. تعامل بین دولت و کسب‌و‌کارها بی‌شک می‌تواند زمانی را که کسب‌و‌کارها برای عملی‌کردن معاملات‌شان صرف می‌کنند، کاهش دهد؛ برای مثال، دیگر لازم نیست نمایندگان کسب‌و‌کارها به‌صورت حضوری به دفاتر دولتی مراجعه کنند و به‌جای آن، کارهای مرتبط به‌صورت آنلاین و تنها با چند کلیک انجام می‌پذیرد.

با آغاز به‌کارِ دولت الکترونیک، اطلاعات مهم بیشتری از جای‌جای کشور استخراج می‌شود، اطلاعاتی که دانستن آن‌ها برای کسب‌و‌کارها اهمیت زیادی دارد؛ درضمن راه‌اندازی دولت الکترونیک باعث می‌شود تا آن اطلاعات به‌شکلی شفاف‌تر و دقیق‌تر بیان شوند.
یکی از موانع دولت الکترونیک، عدم دسترسی یکسان تمامی مردم به اینترنت است

یکی از فاکتورهای کلیدی در موفقیت کسب‌و‌کارها، بی‌شک به توانایی آن‌ها برای پیش‌بینی آینده ازطریق تحلیل داده‌های موجود و برنامه‌ریزی درست برمی‌گردد. دولت الکترونیک می‌تواند اطلاعات اقتصادی و دموگرافیک زیادی را با جزییات دقیق جمع‌آوری کند و کسب‌و‌کار‌ها می‌توانند ازطریق برقراری تعامل با دولت، به این اطلاعات دسترسی پیدا کنند و با بهره‌گرفتن از آن‌ها، مسیر موفقیت اقتصادی خود را هموار سازند.

موانع گسترش دولت الکترونیک

از میان موانع گسترش دولت الکترونیک ،می توان به سه مورد اصلی اشاره کرد:

عوامل فرهنگی :

 بررسی دولتها و مطالعات اولیه آن ها برای به اجرا درآوردن طرح دولت الکترونیک نشان داده است که مشکل اصلی ایجاد و توسعه دولت الکترونیک،تکنولوژی نیست،بلکه مشکل اصلی در این است که آیا فرهنگ جامعه آمادگی پذیرش تغییرات بسیار زیادی که ایجاد خواهد شد رادارد یا خیر؟

این تغییرات تاثیر اصلی خود را بر کارمندان دولتی خواهند گذاشت.بررسی هانیز نشان می دهد که عدهای از کارمندان دولت با تغییرات سریع در نظام اداری مخالفند ،در حالی که عده ای دیگر با آن موافق بوده و از ان استقبال می کنند.برای راضی کردنعموم مردم نیز باید جامعه رامتقاعد کردکه انتقال اطلاعات به قدر کافی امن هست و حریم خصوصی افراد کاملا رعایت می شود.

در ساختار سازمانی یک دولت الکترونیک ،کارمندان به جای جلوگیری از خطرو ریسک در کارهای اداری به مدیریت ریسک می پردازند.در چنین محیطی افراد به خلاقیت و نو آوری در کارهای اداری تشویق می شوند.همچنین در جامعه اطلاعاتی پیشرفته ،شهروندان و واحدهای خصوصی به امنیت سیستم دولت الکترونیک اطمینان داشته و اکثر امئر خود را از طریق آن انجام می دهند. در چنین فضایی دولت نیز از خلاقیت و نو آوری حمایت می کند.

عوامل سازمانی و اداری:

در حال حاضر ،ادارات دولتی دارای روابط بین سازمانی نیستند و این به دلیل فقدان سک شبکه الکترونیکی مناسب بین آن ها می باشد.مسئولین این سازمان ها نیز تنها به مدیریت در حوزه درون سازمانی عادت کرده اند و ارتباط بین سازمانهای مختلف می تواند مشکلاتی برای آنها ایجاد کند.روش تصمیم گیری بالا به پایین نیز عامل دیگری است که به مشکلات مدیریتی دامن زده است.

در یک نظام دولتی الکترونیک،موانع و حصارهای بین سازمانی برداشته می شود ودولت ازیک نظام بسته و محتاط به یک نظام باز که در آن نوآوری حرف اول را می زند تبدیل می شود.

یکی از راه های موثر می تواند دادن پاداش به کارمندان و مدیرانی باشد که به جا افتادن دولت الکترونیک در سازمان خود کمک می کنند.حتی برخی دولت ها ارگان های خاصی را جهت دنبال کردن این موضوع تاسیس کردهاند.در همین حال به موازات این فعالیت ها،متخصصین (آی تی)در حال ساختن زیر بنای لازم برای مرتبط ساختن ارگان های مختلف به یکدیگر خواهند بود.

کمبود منابع:

همان طور که گفته شد در حال حاضر –درجوامع پیشرفته ای مثل ایالاتمتحده –کمبودی از لحاظ منابع تکنولوژیک احساس نمی شود.اما کمبود نیروی انسانی متخصص چه از لحاظ فنی و چه از نظر مدیریتی یک مشکل عمده در راه سرعت بخشیدن به روند تغییر به دولت الکترونیک به شمارمی رود.از طفی به دلیل نو و بدیع بودن این موضوع در واقع می توان گفت که هیچ نیروی مدیریتی با تجربه ای،برای پیاده سازی دولت الکترونیک در سطح جامعه وجود ندارد.

یک موج جدید از از افراد تحصیل کرده در فناوری اطلاعات و مدیریت وارد دولت مرکزی خواهند شد.از طرفی بهتر است دولت تا حد امکان به وسیله آموزش و حقوق بیشتر به جذب افراد شایسته از بین کارکنان فعلی دولت اقدام کند،زیرا این افراد با ساختار دولتی و اداری آشنایی بیشتری دارند.

گر چه استخدام مدیرانی که توانایی های گسترده ای در فناوری اطلاعات دارند یک اقدام اساسی و اصولی محسوب می شود اما آموزش مدیران قدیمی و استفاده از آن ها این مزیت را داردکه این افراد می توانند در هزینه ها صرفه جویی کرده و اعتبارات مازاد را برای بهبود کیفیت زیر ساخت های تکنولوژیک دولت الکترونیک به کار گیرند.

دولت الکترونیک و استقرار آن در ایران

گسترش روزافزون ارتباطات و تأثیر آن بر فضای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جوامع، پیچیدگی‌های ناشی از پیشرفت سریع و شتابان فن‌آوری وجود دولتی کارآمد و به‌روز را به‌منظور انجام وظایف حکومتی ضروری می‌نماید. در مورد دولت، چگونگی کارکرد آن، مکانیزم های درونی و رابطه آن با سایر نهادهای جامعه نظریههای مختلفی مطرح شده است. علی‌رغم تفاوت‌های روش‌شناختی این نظریات، همه آن‌ها بر این مسأله تاکید دارند که دولت می‌بایست برای انجام وظایفش کارایی خود را بالا ببرد. از جمله راه‌کارهای ارتقاء کارایی دولت، پیادهسازی و استقرار سیستمهایی‌است که به‌طور خلاصه به دولت الکترونیکی مشهور می‌باشند. در واقع دولت الکترونیکی یکی از پدیدههای مهم حاصل از به کارگیری فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است که تحــــولات عمیقی را در شیوه زندگی بشر امروزی ایجاد کرده است.

دولت الکترونیکی یکی از پدیده های مهم حاصل از به کارگیری فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات است که تحــــولات عمیقی را در شیوه زندگی بشر امروزی ایجاد کرده است . «دولت الکترونیکی عبارت است از استفاده از فن‌آوری، مخصوصاً کاربردهای مبتنی بر وب، تجارت الکترونیکی و سایت های اینترنتی، برای افزایش دسترسی و ارایه خدمات واطلاعات به شهروندان، شرکای تجاری، کارکنان و سایر مؤسسات» این روش، زمینه بالقوه‌ای برای کمک به ایجاد رابطه ساده، روان، و مؤثر بین دولت و مؤسسات دولتی با شهروندان و همچنین ارایه اطلاعات و خدمات ارزان قیمت، فوری و فراگیر به کلیه گروه های تجاری استفاده کننده است. بنابراین، وظیفه دولت الکترونیکی ارایه اطلاعات و خدمات On-Line از طریق اینترنت یا سایر وسایل دیجیتالی است.

سال‌ها پیش، دولت ایران در گزارشی جامع، از طرح ویژه‌ای به‌ نام تکفا (طرح توسعه و کاربرد فناوری ارتباطات و اطلاعات ایران) رونمایی کرد. تدوین تکفا در سال ۱۳۸۰ انجام شد و یک سال بعد، این طرح پس از به‌تصویب‌رسیدن در هیئت دولت، ابلاغ شد. این طرح تا پایان دولت دوم سید محمد خاتمی اجرا شد، اما مرحله‌ی دوم آن (طرحی موسوم به تکفا ۲) هیچ‌گاه به‌مرحله‌ی اجرایی نرسید. در این طرح آمده بود که اکثر نهادهای دولتی باید در سریع‌ترین زمان ممکن، خدمات‌شان را ازطریق فضای مجازی ارائه دهند.

راه‌اندازی دولت الکترونیک طی سال‌های اخیر به‌شدت در میان تمامی دولت‌ها رواج یافته و همه به‌دنبال دستیابی به آن هستند. ایران نیز همواره جزو این کشورها بوده و نشان داده است که اهمیت زیادی به اجرایی شدن این اتفاق می‌دهد.

نباید فراموش کرد که توسعه‌ی دولت الکترونیک از مدت‌ها پیش در ایران آغاز شده و در برخی حوزه‌ها فعال است. گرچه نمی‌توان پیشرفت چند سال اخیر کشورمان را در زمینه‌ی دولت الکترونیک چشم‌گیر به‌شمار آورد؛ اما درهرصورت برداشتن قدم‌هایی در این زمینه، کاری مثبت بوده است. امروزه سایت‌های دولتی متعددی در ایران وجود دارند که هر یک به‌نوبه‌ی خود، به برقراری روابط دیجیتال کمک شایانی کرده‌اند.

از مدت‌ها پیش، دفاتر دولت الکترونیک در برخی شهرها باز شده و سرویس‌های متعددی را به مردم ارائه می‌دهد. با درنظرگرفتن همه‌ی این‌ها، ذکر این نکته ضروری است که راه‌اندازی یک دولت واقعا الکترونیکی، نیازمند عزم جدی است و ایران هنوز فاصله‌ی نسبتا قابل‌توجهی با راه‌اندازی دولت الکترونیکی در حد کشورهای پیشرفته‌ی امروزی دارد.

براساس جدیدترین آمار منتشرشده از سوی سازمان ملل، ایران با داران بودن شاخص توسعه‌ی دولت الکترونیک ۰.۶۰۸۳، در رتبه‌ی ۸۶ از میان ۱۹۳ کشور جای گرفته است که آن‌چنان آمار جالبی به‌شمار نمی‌آید، با این‌همه ارتقای ۲۰ رتبه‌ای ایران طی یک سال اخیر میلادی، می‌تواند نوید بهتر شدن اوضاع را در آینده بدهد. درضمن، از روزهای نخست روی کار آمدن دولت دوازدهم، وزارت ارتباطات همواره توجه ویژه‌ای به این مقوله نشان داده است.

آمار اخیر منتشرشده، نشان از روند سریع توسعه‌ی دولت الکترونیک در ایران دارند. طی یک سال اخیر، میزان بازدید از وبسایت ملی خدمات دولت هوشمند (iran.gov.ir) با رشد درخورتوجهی مواجه شده است، موضوعی که کاهش مراجعات حضوری و پیشروی به‌سمت دستیابی به دولت‌داری الکترونیکی را به‌خوبی نشان می‌دهد.

 

با پیشرفت فناوری در جوامع مختلف قطعا شاهد تغییرات بی شماری در رویه سازمانی و زندگی مردم خواهیم بود.دولت الکترونیک که از همان ابتدا با هدف سهولت در اجرای امور شهروندان و دسترسی سریع و به موقع و البته دقیق مردم به خدمات دولتی کار خودش را آغاز کرد تبلور رشد این پیشرفت به معنای حقیقی و واقعی بود.

البته ناگفته نماند که لزوم اجرای چنین طرح ها و اقداماتی توسط دولت در هر کشوری نیازمند رشد و افزایش افکار و فرهنگ آن جامعه برای موفقیت بیشتر خواهد بود. از طرفی هماهنگی کلیه سازمان ها و نهادها در این امر و آماده سازی زیرساخت های لازم نکته ی بسیار کلیدی و مهمی است که باید آنرا مدنظر قرارداد.

انتهای متن/ص

زمان انتشار: یکشنبه ۱۴ مهر ۱۳۹۸ - ۱۱:۲۸:۴۹

شناسه خبر: 82629

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب