خبرگزاری علم و فناوری از علوم غریب و منزوی می‌گوید:

دانشگاه تهران طلایه‌دار علوم انسانی ایران/ پشتوانه ثروت و ذخیره بانکی خود را محکم‌تر کنید

باتوجه به نقش مهم علوم انسانی در جهت‌بخشی و حرکت جامعه به سمت مقصد خود و تاکید چند ساله اخیر مسئولین بر رشد این علوم در سطح دانشگاهی، در جدیدترین رتبه‌بندی موضوعی تایمز در گروه هنر و علوم انسانی، دانشگاه تهران در میان ۵۰۰ دانشگاه برتر دنیا قرار گرفت.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری؛ علوم انسانی در ایران، به دلایل مختلف دارای اهمیت زیادی است. دل‌مشغولی‌های اساسی مردم و دولت در تاریخ معاصر ایران به مسئله «توسعه و پیشرفت» و وجود رابطه تنگاتنگ بین توسعه و علوم انسانی، یکی از مهم‌ترین این دلایل است.

به رغم موفقیت‌های نظام جمهوری اسلامی در ارتقای شاخص‌های علمی کشور در دو دهه گذشته، گزارش‌های موجود نشان می‌دهد، وضعیت تولید علم در حوزه علوم انسانی چندان رضایتبخش نیست. به عنوان مثال براساس نتایج پژوهشی که در هسته «علم سنجی» مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور انجام شده است، در سال 1382سهم ایران در تولید جهانی علم در حوزه علوم انسانی بسیار اندك بوده است؛ به گونه‌ای که کشورهایی نظیر عربستان، کره جنوبی، چین، ترکیه، مصر و تایوان که در فاصله سال‌های 1975 تا 1980 از نظر تعداد مقاله‌ها در رتبه‌های پایین‌تری نسبت به ایران قرار داشتند، در این سال‌ها همگی به نحو چشمگیری از ایران پیشی گرفته‌اند.

این وضعیت حتی باعث موضع‌گیری انتقادی دست‌اندرکاران و مدیران نظام، که قاعدتاً می‌بایست از وضعیت موجود و کارنامه خود دفاع کنند، نیز شده است. به عنوان مثال رهبری نظام که همواره از پیشرفت‌های علمی کشور حمایت کرده و آن را مایه مباهات نظام جمهوری اسلامی می‌دانند، در دیدار با اعضای شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی در بهمن ماه 1385 وضعیت و جایگاه علوم انسانی در کشور را نامناسب دانسته و بارها خواستار تحول در این زمینه شده‌اند:

«علوم انسانی حقیقتا در کشور ما غریب و منزوی است... ما باید هم در حوزه فرهنگ عمومی مردم و برداشت و اعتقاد و باور عمومی مردم، هم در مورد خاص، باور مسئولان، اهمیت علوم انسانی را روشن کنیم. مردم باید بفهمند علوم انسانی مهم است، تاریخ مهم است، ادبیات مهم است، فلسفه مهم است، روانشناسی مهم است. علوم کاربردی روزانه مثل مهندسی، فنی و غیره، مثل پولی است که انسان در جیبش می‌گذارد و خرج می‌کند. درحالیکه علوم پایه و علوم انسانی مثل ذخیره‌ای است که در بانك می‌گذارد، مانند پشتوانه‌ای است که انسان برای ثروتش دارد و تولیدکننده است. علوم انسانی برای جامعه جهت‌دهنده و فکرساز است، حرکت یك جامعه، مسیر یك جامعه، مقصد یك جامعه را مشخص می‌کند».

اطلاعات تولید علم جمهوری اسلامی ایران در پایگاه کلاریویت آنالتیکز (آی.اس.آی) نشان می دهد که سهم ایران از تولید علم علوم انسانی و اجتماعی دنیا از ۰.۴ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۰.۶ درصد در سال ۲۰۱۷ رسیده است که از رشد ۴۷ درصدی حکایت می کند.

از سوی دیگر رشته های موضوعی نیز در تولید علم حوزه علوم انسانی و علوم اجتماعی بررسی شده اند. تولید علم ایران در سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران در رشته اقتصاد و تجارت بیشترین میزان تولید علم را داشته است اما با این وجود سهم ایران از تولید علم در دنیا در حوزه رشته علوم تربیتی بیشتر از سایر رشته های علوم انسانی است. نکته مورد توجه این است که میزان تولید علم دنیا در حوزه علوم انسانی و اجتماعی نیز در رشته اقتصاد و تجارت بیشتر از سایر رشته های این گروه است. پس از اقتصاد و تجارت، رشته روانشناسی در دنیا از میزان تولید علم بالاتری برخوردار است.

دانشگاه تهران، آبرودار علوم انسانی ایران در دنیا

رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان ۲۰۲۰ نظام رتبه بندی بین المللی تایمز با موضوع: هنر و علوم انسانی منتشر شد. رتبه بندی دانشگاه های جهانی آموزش عالی ۲۰۲۰ بار برای موضوعات هنری و علوم انسانی از همان شاخص های عملکردی معتبر و دقیق رتبه بندی دانشگاه های جهانی استفاده می کند ، اما مجدداً متناسب با رشته های خاص مورد سنجش قرار گرفته است.

این رتبه بندی دانشگاه هایی را نشان می دهد که در زمینه هنر ، هنرهای نمایشی، طراحی، زبان ها، زبانشناسی، ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام، معماری و باستان شناسی پیشرو هستند.

جدول امسال شامل ۵۳۶ دانشگاه است که نسبت به سال گذشته که ۵۰۶ دانشگاه را در بر می گرفت، افزایش نشان می دهد.

دانشگاه استنفورد یک بار دیگر در صدر جدول قرار دارد و دانشگاه کمبریج امسال با دو پله ارتقاء به مقام دوم صعود کرده است. انستیتوی فناوری ماساچوست MIT به رتبه چهارم سقوط کرده است. دانشگاه آکسفورد همچنان در جایگاه سوم باقی مانده است و دانشگاه هاروارد در رده پنجم جدول قرار دارد.

هیچ دانشگاه آسیایی در بین ۲۰ رتبه برتر حضور ندارد. اما چین برای نخستین بار دارای سه موسسه در میان ۱۰۰ دانشگاه برتر است. دانشگاه پکن چین در رتبه ۲۳ قرار دارد. در مجموع ۸ دانشگاه آسیایی در بین ۱۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفته اند.

دانشگاه های LMU مونیخ و دانشگاه هومبولت برلین از آلمان، دانشگاه تورنتو کانادا و علوم پاریس و Lettres از فرانسه و دانشگاه تحقیقاتی PSL پاریس تنها موسسات خارج از انگلستان و ایالات متحده هستند که در میان ۲۰ دانشگاه برتر حضور دارند.

در میان دانشگاه های ایرانی دانشگاه تهران تنها دانشگاهی است که در این رتبه بندی با رتبه +۴۰۱ حضور دارد. به این ترتیب دانشگاه تهران در جمع ۵۳۶ دانشگاه برتر دنیا در رتبه بندی موضوعی ۲۰۲۰ تایمز در گروه هنر و علوم انسانی قرار گرفته است.

امتیازات دانشگاه تهران نیز در استنادات ۴۶.۳، در درآمد از صنعت ۳۴.۷، در چشم انداز بین المللی ۳۳.۷، در پژوهش ۶.۳ و در آموزش ۲۳.۰ است. در مجموع امتیاز دانشگاه تهران در بازه ۲۱.۷-۱۰.۰ تعیین شده است.

بیشتر بخوانید:

- لزوم اهمیت به علوم انسانی/ پیوند نخبگان علمی و طلاب حوزوی در دستور کار است

- جدال تمام عیار با علوم انسانی رایج غربی

- غرب گرایی دانشگاه ها و رخوت در حوزه های علمیه/سردرگمی و دوراهی علوم انسانی

 

توسعه علوم انسانی در سایه توجه به میان رشته‌گرایی

یکی از راهکارهایی که در یک دهه اخیر برای شتاب بخشیدن به روند توسعه علمی کشور و نیز توسعه علوم انسانی در سیاست‌های علمی کشور مورد توجه قرار گرفته است، توسعه میان رشته‌ای است. گرایش‌های میان رشته‌ای در درون علوم انسانی و بین رشته‌های علوم انسانی با سایر علوم به عنوان مثال در نقشه جامع علمی کشور که به تأیید شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده، «متحول سازی و ارتقای کمی و کیفی علوم انسانی» به عنوان یکی از راهبردهای کلان توسعه علم و فناوری در کشور مورد توجه قرار گرفته و در ذیل این راهبرد کلان «گسترش عنوان یکی از راهبردهای ملی و «ایجاد گرایش‌های میان رشته‌ای بین شاخه‌های مختلف علوم اسلامی، علوم انسانی و سایر علوم» به عنوان یکی از اقدامات ملی برای تحقق این راهبرد کلان مورد توجه قرار گرفته است.

میان رشته‌گرایی نه صرفا یک تمایل نظری و دانشگاهی که یک ضرورت عملی و کاربردی است و علوم انسانی که با موجود پیچیده و چند بعدی انسان سروکار دارند، به نحو ملموس‌تر و وسیع‌تری به این امر نیازمند می‌باشند. از این رو باید به موانع راه توسعه میان‌رشتگی اندیشید و برای مدیریت این موانع که لزوما به معنا و نیازمند از میان بردن موانع مورد اشاره هم نیستند، چاره جویی نمود.

به نقل از پژوهش خورسندی طاسکوه که در سال 1388 انجام شد، مهم‌ترین موانع و چالش‌های میان رشته‌ای را می‌توان ذیل سه عنوان کلی موانع سازمانی، موانع حرفه‌ای و موانع فرهنگی-اجتماعی دسته‌بندی نمود. وی در حوزه موانع حرفه‌ای، موانع فقدان تجربه حرفه‌ای، خودبرتربینی روشی، ارزیابی غیرعلمی، نشر غیرحرفه‌ای، بازار کار و اشتغال و در حوزه موانع فرهنگی-اجتماعی، موانع تسلط فرهنگ رشته‌ای، باورهای نظری دانشگاهی درون حوزه‌ای، پایداری انتظارات رشته‌ای و مشارکت گریزی را مطرح می‌کند.

تولید علم یکی از شالوده‌های اساسی توسعه و پیشرفت جوامع است و در میان تمام علوم، علوم انسانی رابطه وثیق‌تری با مفهوم توسعه و پیشرفت دارد؛ زیرا مبانی فکری و چارچوب‌های نظری توسعه‌یافتگی بر آن استوار می‌شود؛ به همین دلیل در دو دهه اخیر توجه به علوم انسانی در سیاست‌های علمی کشور اهمیت مضاعفی یافته است. با وجود این و به رغم موفقیت های نظام جمهوری اسلامی در ارتقای شاخص های علمی کشور در این سال‌ها، گزارش های موجود نشان می‌دهند، وضعیت تولید علم در حوزه علوم انسانی و اجتماعی چندان رضایتبخش نیست.

 

به قلم: مجتبی صفاری

 

زمان انتشار: شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 82632

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب