خبرگزاری علم و فناوری

نگاهی به پارادیم شهر انسان محور

مفهوم یک موضوع، مهم‌تر از انتخاب واژه است و به نگاه، انگاره ها و زمینه های شناختی که ما از انسان و شهر داریم مربوط می‌شود، اگر بخواهیم در چارچوب واژه‌ها حرکت کنیم، ممکن است یک واژه بتواند یک بار معنایی را بر دوش بکشد، اما واژه دیگر نتواند این بار معنایی را محقق کند.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از شیراز، فارغ از همه این واژه‌ها، آنچه اهمیت دارد، بازگشت به مفهوم انسان، حیات انسان و سویه های مختلف آن است. هرچقدر رابطه انسان(انسان فردی و جمعی) با هم نوعانش، رابطه انسان با جهان پیرامونی و رابطه انسان با خودش را بهتر مورد کنکاش قرار دهیم و بتوانیم برای آن چشم اندازهایی را تصور کنیم، می‌توان درک بهتری از موضوع داشت.

به دلیل پیامدهای گسترده و همه جانبه فاصله گرفتن از تغییرات نگاه به شهر که به واسطه مجموعه‌ای از اتفاقات مثل انقلاب صنعتی، پیدایش تفکر مدرن و مجموعه تحولاتی که به طور مشخص در قرن بیستم متمرکز بود، ایجاد شد این تبعات موجب شد، سوالی پیش روی متخصصان شهری قرار بگیرد که چرا ویژگی‌هایی که در گذشته با شهرها به طور پیدا و ناپیدا عجین بوده است، در حال حاضر از شهر فاصله گرفته و این فاصله، چه آثار منفی یا مثبتی داشته است؟ و شهر انسان محور زمانی به عنوان یک دغدغه و پرسش اساسی پیش روی متخصصان شهری قرار داده شد. بحران‌های مختلف در کره زمین و به خصوص شهرها در عرصه مختلف زیست محیطی،  اجتماعی و  اقتصادی پیش آمده موجب پررنگ شدن واژه شهر انسان مدار شد.

 

شهری که برای تمامی ویژگی‌های انسان و روحیات او باید تدارک دیده می‌شد ، در حال حاضر در سلطه اتومبیل قرار دارد، یا از منظر اقتصادی در سیطره نظام اقتصادی سرمایه داری است که انسان در اولویت اول آن نیست در چنین شرایطی بازگشت به مفهوم عالیه شهر انسان مدار ضرورت داشت. از دوره مدرنیسم و تغییر و تحولات عمده آن، فاصله‌های بین تفکر انسان محور و تفکرات جایگزین بیشتر و بیشتر شد، این شکاف موجب شد تا موضوع به نحو دیگری در دستور کار متخصصان علوم اجتماعی و شهری قرار بگیرد در چنین شرایطی واژه شهر انسان مدار، شهر انسان گرا یا واژه‌ها و مفاهیمی از این دست، مورد توجه قرار گرفته است.

در کشور ما نیز تعریف انسان و تعریف جهان بینی که می‌تواند متناسب با ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی باشد، باید بیان شده و سپس موضوع شهر مورد بررسی قرار بگیرد.

زمانی که به چنین نقطه‌ای می‌رسیم، هم ویژگی‌های جسمانی و فیزیولوژیک انسان برای ما مطرح می‌شود و هم ثبات محیطی که در خدمت ویژگی‌های انسانی است، توجه به شأن و جایگاه انسان در جهان آفرینش اهمیت زیادی دارد و محیط می‌تواند بخش جدایی ناپذیری از فضای زیست انسان و در خدمت جهان بینی او باشد.

اما نکته ای بس مهمتر در پس این تفکر و نحوه تحقق آن وجود دارد. اشکال جدیدی از شهرنشینی در سراسر جهان در حال آشکار شدن است که تصور ثابت، محدود و با قابلیت جهان شمول از شهر را به چالش کشیده است. در عین حال، به تکثیر و تشدید بحث در مورد مسایل شهری در علوم اجتماعی، رشته برنامه ریزی و طراحی و مبارزات هر روز سیاسی منتج گردیده است.

 

مشاركت اجتماعی و شهروندی در سال هاي اخير هم از جنبه نظري و هم از بعد عملي بسيار مورد توجه بوده است. بسياري از جوامع تلاش مي كنند تا به منظور دستيابي به پايداري، اثربخشي سياست ها و توسعه همه جانبه، حس مشاركت، مشورت و گفت وگو را ميان شهروندان تقويت كنند.ديدگاه هاي متفاوتي در مورد امكانات و محدوديت هاي اين طرز تفكر وجود دارد .نظريه هاي برنامه ريزي با پيش زمينه حمايت از دموكراسي مشاركتي همواره در تقابل با ديدگاه گروهي قرار دارد كه بر نيمه تاريك برنامه ريزي و تمركز قدرت تأكيد مي ورزند.  در عصر جديد، پيشرفت روزافزون جوامع رويكرد حضور مردم در تصميمات را به همة زندگي اجتماعي بسط داده است .حضور شهروندان در جامعة باز بر اساس تصميمات شخصي آگاهانه و داوطلبانه صورت مي گيرد با وجود انديشة فوق، اين مسئله هنوز بروز و ظهورکامل پيدا نكرده است. عوامل اجتماعي فرهنگي، مديريتي، قانوني، حقوقي و فضايي كالبدي از جمله موانع آن به شمار مي روند . حضور مردم در كنار برنامه ريزان و سياست مداران از الزامات زندگي شهري است و هنگامي تحقق مي يابد كه شهرنشينان از حالت زندگي فردي در آيند و با احساس مسئوليت جمعي به شهروند بدل شوند. براي پاسخ گويي به نيازهاي توسعة شهري و توجه به سهم آيندگان، لاجرم بايستي ادارة امور زندگي شهري را بر مبناي الگوي منظم برنامه كنيم . يكي از نظريات برنامه ريزي كه گام هاي در اين زمينه برداشته و با هدف تبيين جايگاه مباحث اجتماعي در نظريه هاي شهري و رويكرد مشاركتي تدوين شده است.

 

نقش شارکت اجتماعی  را درگیر ساختن مردم در خلق و مدیریت محیط طبیعی و مصنوعشان است و اهداف اصلی مشارکت را :

  • درگیر ساختن مردم در پروسه های تصمیم سازی طراحی و برنامه ریزی
  • تامین خواست مردم در برنامه ریزی و تصمیم سازی به منظور ارتقاء برنامه ها، تصمیم ها، ارائه خدمات و کیفیت محیط و.....
  • تقویت حس محلی با دور هم جمع کردن انسان هائی که هدف مشترک دارند.

دستیابی به توسعه و پیشرفت مستلزم به کارگیری و بهره برداری بهینه از انواع مشارکت می باشد. سرمایه های طبیعی، مالی واقتصادی، انسانی و اجتماعی گونه های مختلف از سرمایه که از زمینه مشارکت همه جانبه شهروندان منتج می گردند، از منابع انرژی در جامعه هستند . با مطالعه علمی و شناخت دقیق سرمایه اجتماعیو جذب مشارکت آنها در میان اقشار مختلف جامعه می توان از این مفهوم در تحلیل مسایل اجتماعیفرهنگی به عنوان متغیر پیش بینی کننده و نیز استفاده از ظرفیت ها و منابع(مادی و انسانی ) در وجه فرهنگی، اجتماعی بهره گرفت.

علاوه برمشارکت - به عنوان یکی از اساسی ترین مؤلفه ها ی تقویت کننده شهر انسان مدار - در ابعاد سیاسی باید مشارکت در ابعاد اقتصادی و اجتماعی، تعریف و بسترسازی های آن مورد اهتمام قرار گیرد . چرا که چنین مشارکت های فواید متعددی برای توسعه دارد خصوصاً در مواردی که جامعه با بن بست های اجتماعی یا ناامیدی روبرو می گردد و نسبت به محیط خود بدبین می شود . در چنین شرایطی لازم است تا افراد و گروه های مختلف اجتماعی از حلقه های درونی خود جدا گردند . به این ترتیب آنان به حلقه های واسط و سازمان های جدیدی متصل می گردند که روند اجتماعی شان را برای آنان فراهم می نماید.

در خلاصه کلام، شهر انسان مدار نه در ساخت پیاده رو و پل عابر پیاده، بلکه در جلب مشارکت تمامی شهروندان و اقشار جامعه، آنهم به طور کامل محقق خواهد شد. به جای اینکه بر اساس مفاهیم و بازنمایی موروثی به شهر نگریسته شود باید پرس و جوی بی امان برای روشن کردن راههای بیشمار که کاربران فضاهای شهری، تولید و تبدیل جهان شهری خود از طریق شیوه های روزمره، گفتمان، پایش، الزام به شفافیت، پاسخگویی و مبارزات که منجر به شکل گیری نه تنها پیکربندی فضایی جدید شهری ،بلکه ارائه چشم انداز جدید از پتانسیل های در حال تولید و مطالبه آنها از طریق فعالیت های کاربران، انجام گیرد

شهرنشینی یک پروژه جمعی است که از طریق عمل جمعی، مذاکره، تخیل، آزمایش و مبارزه تولید می شود. جامعه شهری هرگز نتیجه شرایط به دست آمده نیست ، بلکه یک افق باز در ارتباط با مبارزات ومطالبات منسجم برای شهر  ارائه می دهد. در نهایت، هر معرفت شناسی شهری جدید زنده به جلو خواهد رفت. مشارکت، به خودی خود، مفصل شهر و سیاست است و از هریک که بیاغازیم، به دیگری می رسیم.

 

به قلم دکتر احمد کلائی؛ پژوهشگر حوزه شهری

انتهای پیام/

زمان انتشار: یکشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۹۹ - ۰۷:۰۰:۰۰

شناسه خبر: 90025

مطالب مرتبط :
بافت فرسوده تاریخی

علم و فناوری گزارش می‌دهد؛

تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی در بازآفرینی بافت های فرسوده شهری(۲)

گزارش ذیل به قسمت دوم در رابطه با مولفه های سرمایه اجتماعی در بازآفرینی بافت های فرسوده شهری با رویکرد جذب اعتماد و مشارکت شهروندی می پردازد.

بافت فرسوده شهری

علم و فناوری گزارش می‌دهد؛

تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی در بازآفرینی بافت های فرسوده شهری

گزارش ذیل به بحث در رابطه با مولفه های سرمایه اجتماعی در بازآفرینی بافت های فرسوده شهری با رویکرد جذب اعتماد و مشارکت شهروندی می پردازد.

پارک حاشیه ای

به بهانه قیمت گذاری جدید پارک حاشیه خیابانها در شیراز

حق به شهر و شعار شهر شهروندمدار

این روزها بحث قیمت گذاری پارک حاشیه معابر در دستور کار شورای اسلامی شهر شیراز است. به همین بهانه فارغ از قیمت گذاری از منظر حقوق اجتماعی شهروندان و به خصوص پارادایم حق به شهر به این موضوع پرداخته شده است.

دیدگاه ها و نظرات :
نام کامل وارد شود
دقیق و صحیح وارد شود
لطفا فارسی و خوانا باشد
captcha
ارسال
اشتراک گذاری مطالب