بررسی تطبیقی مکانیزم انتخابات در ایران با کشورهای مدعی دموکراسی

کد مطلب: 85886  |  تاريخ: پنج شنبه ۱ اسفند ۱۳۹۸  |  ساعت: ۰۸:۲۰


بررسی تطبیقی مکانیزم انتخابات در ایران با کشورهای مدعی دموکراسی

با بررسی نظام های انتخاباتی کشورهای یاد شده که اتفاقاً از مدعیان دموکراسی در جهان نیز به شمار می ایند نقاط قوت نظام انتخاباتی و سیاسی کشور ما بیش از پیش آشکار می شود.

به گزارش خبرگزاری علم و فناوری از گیلان،  پایه و اساس یک جامعـه دموکراتیک این است که مردم بتوانند نمایندگان خـود را از طـریق انتخـابات آزاد برگزینند. انتخــابـات بسیـار مهـم است زیرا مـردم پیـش از هـر چــیز از طـریـق انتخــابــات است که می توانند سیـاست هـای جاری در کشور را تعیین کنند. در نظام‌های سیاسی امروز جهان، انتخابات، بهترین و رایج‌ترین ابزار مشارکت مردم در سرنوشت سیاسی کشور است و انتخابات پارلمان، یکی از مهم‌ترین آن‌ها است. در جمهوری اسلامی ایران، انتخابات مجلس شورای اسلامی به واسطه جایگاه مجلس در نظام جمهوری اسلامی دارای اهمیت فراوانی است؛ به گونه‌ای که مجلس مستقل و مقتدر و مردمی از اولین خواسته‌های انقلابیون قلمداد می‌شود و قانون اساسی، جایگاه ویژه‌ای برای مجلس و مجلسیان در نظر گرفته است.

ریشه انتخابات کجاست؟

انگلیس اولین کشوری بود که زیر فشار طرفداران مشارکت مردمی در حکومت، انتخابات را برای گزینش نمایندگان در پارلمان پذیرفت، ولی استقرار حقوقی و سیاسی انتخابات در شکل نهایی آن در سده های هفده و هیجده میلادی با پذیرش نظریه نماینده سالاری و ایجاد رژیم های نماینده ای و متعاقب آن ظهور نظریه حاکمیت ملی انجام پذیرفت. ا زآن پس تا کنون تقریبا در همه کشورها انتخابات به عنوان بهترین راه برای مشارکت مردم در امور مختلف حکومتی پذیرفته شده است.

نظام انتخابات در ایالات متحده آمریکا؛قانون اساسی فدرال، تغییرناپذیر اما اصلاح پذیر

سینا وارسته، کارشناس ارشد علوم سیاسی درباره قانون اساسی در آمریکا می گوید: قانون اساسی آمریکا با قدمتی بیش از 200سال قدیمی ترین قانون اساسی برگرفته از اصول دموکراسی است که در جهان وجود دارد.

وی با بیان اینکه علت این قدمت به تغییرناپذیر بودن قانون اساسی فدرال سال 1787 برمی گردد، می افزاید: یکی از اصول اساسی و مهم نظام سیاسی ایالات متحده آمریکا نظام نمایندگی است. در این کشور تقرییاْ بیش از هر کشور دیگری انتخابات برگزار می‌شود.

وارسته با اشاره به اینکه  انتخابات در آمریکا در سطوح دولت فدرال، دولت‌های ایالتی و محلی برپا می‌شود، ادامه می دهد:  به عبارت دیگر تقریباْ بسیاری از مشاغل از ریاست جمهوری تا مدیران مدارس و یا فرودگاه‌ها توسط مردم برای دورهای مشخصی انتخاب می‌شوند. در سطح دولت فدرال، رئیس جمهور از طریق یک سیستم دو مرحله‌ای انتخابات از یک سو توسط مردم و از سوی دیگر توسط هیات‌های انتخابی موسوم به الکترال کالج برای ۴ سال برگزیده می‌شود.

این کارشناس ارشد علوم سیاسی با تاکید بر اینکه شیوه انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا پیچیده و غیردموکراتیک است می گوید: هیچ گاه نامزدی با رای مستقیم شهروندان آمریکایی به کاخ سفید راه نیافته است. در واقع سیستم انتخاب در این کشور به گونه ای است که به قول یکی از اساتید دانشگاه های آمریکا بسیار پیشرفته برای قرن 18میلادی و نه چندان درخشان برای قرن 21میلادی است.

چرا سیستم انتخاباتی در آمریکا غیر دموکراتیک است؟

دکتر سید محمد طباطبایی در مقاله ای در این باره می نویسد: شاخص‌ها و اصول سیستم انـتخاباتی آمـریکا غیردموکراتیک‌ است و در این رابطه دستکم چهار نکته گفتنی است: نخست آنکه بر طـبق اصـل "llasekatrenniw" ، در هـر ایالت نامزدی که اکثریت آرای مردم را به دست آورد‌، در‌ حقیقت تمام«کارتهای الکترال» larotcele) (strac 28P}یا«آراء الکترال» (larotcele) آن ایـالت را از آن خـود می‌سازد.عبارت دیگر، «کارتها یا آرای انتخاباتی»قابل تقسیم نیست:یا همه یا‌ هـیچ‌! هـمه از آن نـامزد برنده می‌شود و هیچ از آن نامزد یا نامزدهای بازنده!

وی در ادامه می نویسد: دوم آنکه ظاهرا هر ایالت بسته به میزان جمعیّت خـود تـعداد»کـارت‌های‌ انتخاباتی‌»متفاوت‌ با ایالت دیگر دارد.بنابراین‌ در‌ طول‌ تبلیغات یا مبارزات انتخاباتی بـیشترین اهـمیّت به ایالتهای بزرگ داده و تمام نگاه‌ها به«انتخاب‌کنندگان»آنها دوخته می‌شود.

طباطبایی در سومین نکته بر اثبات غیر دموکراتیک بودن سیستم انتخاباتی آمریکا چنین می نگارد: دوم آنکه ظاهرا هر ایالت بسته به میزان جمعیّت خـود تـعداد»کـارت‌های‌ انتخاباتی‌»متفاوت‌ با ایالت دیگر دارد.بنابراین‌ در‌ طول‌ تبلیغات یا مبارزات انتخاباتی بـیشترین اهـمیّت به ایالتهای بزرگ داده و تمام نگاه‌ها به«انتخاب‌کنندگان»آنها دوخته می‌شود.

وی هم چنین ادامه می دهد: چهارم آنکه با توجّه به نهادینه شدن تحزّب در آمریکا در قالب نظامی دو حزبی، روند انتخابات ریاست جمهوری در ایالت متحده‌ آمریکا به گونه‌ای است که هیچگاه حزب سوم یا کاندیدای مـنفردی نـتواند به کاخ سفید راه یابد.

نظام انتخابات در سوئد

در سوئد چهار نوع انتخابات عمومی وجود دارد:     انتخابات پارلمان،    به هیئت مدیرۀ شورای استان/ناحیه،    انتخابات شورای کمون و    انتخابات پارلمان اروپا. شما هنـگام رأی دهی حزب مورد حمـایت خـود را انتخـاب می کنید. شمـا همچنین می توانید کنار نام فــردی که مــورد حمـایت شمـاست نیز ضربدر بزنید. یا آینکه نام دیگری را در برگه بنویسید که به آن رأی دهی فردی گفته می شود. شما می توانید در انتخابات مختلف به احزاب مختلف رای دهید. نظام انتخاباتی در سوئد متناسب است. به این معنی که تعداد نمایندگان هر حزب در شوراهای مختلف بر اساس تعـداد آرایی که کسب کرده اند، تعیین می شود. هر چهــار ســال یک بار انتخابات عمومی برای پارلمان، شورای استانی و شورای شهردر سپتامبر ماه برگزار می شود. این انتخابات در یک روز برگزار می شوند. انتخابات برای پارلمان اروپا هر پنج سال یک بار است و معمولا در ماه ژوئن می باشد.

برای این که یک حـزب بتواند وارد پارلمـان شــود باید حداقل چهار درصد آرای کل رای دهندگان و یا دوازده درصد آرای یک منطقه ی انتخاباتی را کسب کند. برای وارد شدن به شورای استانی یا ناحیه باید احـزاب حداقل سه درصد آرا را کسب کرده باشنـد. برای پارلمـان اروپا همـان حـد نصاب پـارلمـان یعـنـی چهــار درصـد صِـدق می کند. از سـال 2018 بـه بعـد در انتخـابـات شهـرداری هـا بایــد ۲تا 3 درصد آرای رای دهنـدگان را بدست آورد و این بستگی به دوایر انتخاباتی دارد.

در سوئد احزابی وجود دارند که در پارلمان کُرسی ندارند ولی در کمون ها و شوراهای استانی و منطقه ای دارای نماینده هستند.

نظام انتخاباتی ترکیه

رئیس جمهور ترکیه عالیترین مقام سیاسی این کشور است که در قانون اساسی اختیاراتی همچون حق وتوی مصوبات پارلمان و انتصاب مقام های دولتی از جمله قضات و روئسای دانشگاه ها به او سپرده شده است.

انتخاب رئیس جمهوری توسط مجلس بزرگ ملی فرایندی پیچیده دارد و رای گیری می تواند تا چهار مرحله ادامه داشته باشد. رئیس جمهوری با رای دست کم دوسوم نمایندگان مجلس ملی برای دوره ای هفت ساله انتخاب می شود و در صورتی که هیچ یک از نامزدهای احراز این سمت نتواند در دور اول رای گیری به این حد نصاب دست یابد، دوباره رای گیری برگزار می شود و دارنده ی اکثریت مطلق آرا به ریاست جمهوری می رسد.

رئیس جمهور می تواند قوانین مصوب پارلمان را برای بررسی مجدد به پارلمان بازگرداند و برای اصلاح یا لغو برخی از قوانین فرمان برگزاری همه پرسی صادر کند. علاوه بر فرماندهی عالیه نیروهای مسلح و انتصاب رئیس ستاد مشترک، ریاست شورای امنیت ملی نیز بر عهده ی رئیس جمهوری است و در صورت لزوم وی حق دارد با اعلام وضعیت اضطراری، برای دوره ای معین قوانینی را به صورت فرمان های ریاست حمهوری صادر و به اجرا بگذارد.

بدین صورت در ترکیه رئیس جمهور و نخست وزیر به عنوان عالی ترین مقام های سیاسی کشور از میان اعضای پارلمان و با رای غیر مستقیم مردم برگزیده می شوند.

***

با بررسی نظام های انتخاباتی کشورهای یاد شده که اتفاقاً از مدعیان دموکراسی در جهان نیز به شمار می ایند نقاط قوت نظام انتخاباتی و سیاسی کشور ما بیش از پیش آشکار می شود. همان طور که اشاره شد در بسیاری از کشورها رئیس جمهور یا نخست وزیر به عنوان عالی ترین مقام سیاسی و اجرایی کشور اغلب توسط پارلمان انخاب شده و مردم مستقیماً در انتخاب وی نقشی ندارند. در همین حال در برخی کشورها همچون آمریکا، اختیارات رئیس جمهور به حدی افزایش یافته که نسبت به مقام پارلمان در موضع برتر قرار می گیرد. این اختیارات به رئیس جمهور امکان می دهد تا در مواردی مانند آمریکا مصوبات کنگره را وتو کرده و یا در دیگر کشورها قدرت انحلال پارلمان را داشته باشد. این رویه امکان پاسخ گویی رئیس جمهور به پارلمان به عنوان منتخبان مردم را به حداقل می رساند و نوعی خودکامگی پنهان را به وجود می آورد. پی گیری این نظام انتخاباتی در اغلب کشورهای مدعی دموکراسی در حالی صورت می گیرد که در ایران اگرچه رئیس جمهور با رای مستقیم به قدرت می رسد، اما برای پیشگیری از هر نوع احتمال خطا مجلس و رهبری نیز بر عملکرد وی نظارت کرده و در صورت نیاز به شیوه های مختلف در صدد استیفای حقوق مردم برمی ایند و در نتیجه رئیس جمهور باید در مقابل مجلس پاسخگو باشد. همچنین رئیس جمهور با معرفی وزاری پیشنهادی به مجلس و گرفتن رای اعتماد برای آنها بار دیگر در مورد اجرای سیاست ها و برنامه هایش از نمایندگان مردم کسب تکلیف می کند. این امر نکته ای است که در کشورهایی همچون آمریکا که خود را دموکرات ترین نظام جهان می دانند نادیده انگاشته شده است.

انتهای پیام


http://stnews.ir/content/news/85886/بررسی تطبیقی مکانیزم انتخابات در ایران با کشورهای مدعی دموکراسی

چاپ خبر